Cijena korupcije u javnim finansijama Crne Gore

Crna Gora svake godine gubi između 550 i 826 miliona eura zbog neefikasnog upravljanja budžetom i javnim nabavkama. Ovu procjenu iznio je prof. Eugen Popović, ukazujući na razgranat sistem interesa koji korupciju proizvodi, štiti i umnožava, čime se blokiraju reforme i šteti javnim finansijama.

Ukupna godišnja javna potrošnja u Crnoj Gori iznosi skoro 3 milijarde eura, od čega oko 1 milijarda eura prolazi kroz javne nabavke, gdje više od 40% do 52% nabavki ima samo jednog ponuđača. To je model po kojem sistem funkcioniše i predstavlja ozbiljan problem za ekonomiju.

Prema podacima međunarodnih organizacija, Crna Gora je daleko ispod standarda EU u pogledu upravljanja javnim novcem. Transparency International rangira Crnu Goru sa 46 bodova, dok Danska ima 90, a Estonija 76. Istraživanja pokazuju da bi dostizanje nivoa Estonije donijelo dodatnih 230 do 380 miliona eura godišnjeg BDP-a.

Međunarodna organizacija International Budget Partnership mjeri transparentnost budžetskog procesa, gdje Crna Gora sa 48 bodova takođe ne ispunjava prihvatljive standarde. U Crnoj Gori, 52% ugovora se potpisuje bez konkurencije, što dodatno ukazuje na loše upravljanje.

Postoje modeli reforme koji bi mogli donijeti značajne uštede. Prvi model, upravljanje budžetom po danskom uzoru, mogao bi donijeti između 354 i 531 miliona eura ušteda godišnje. Drugi model, zasnovan na finskom i estonskom uzoru, mogao bi donijeti dodatnih 196 do 295 miliona eura.

U prvoj godini, moguće je implementirati mjere koje bi uštedjele između 50 i 80 miliona eura bez čekanja na zakonske izmjene. One uključuju moratorijum na nova zapošljavanja, obaveznu provjeru tržišnih cijena i automatsko objavljivanje ugovora online.

Reforma javnih nabavki i budžeta ne samo da bi eliminisala budžetski deficit koji je bio oko 220 miliona eura u 2024. godini, već bi dovela i do transparentnijeg i odgovornijeg trošenja javnog novca. Svaka godina bez reforme košta Crnu Goru između 550 i 826 miliona eura, što predstavlja ozbiljan gubitak za građane i ekonomiju.