Rangiranje fakulteta u Crnoj Gori

Priča o rangiranju univerziteta u Crnoj Gori traje više od decenije, ali bez ijednog vidljivog rezultata ili jasnog objašnjenja gdje je proces zaustavljen. Dok institucije ćute, stručnjaci upozoravaju da izostanak rangiranja održava sistem u kojem se razlike u kvalitetu prećutkuju, a diplome sve češće gube stvarnu vrijednost.

Pobjeda je povodom ove teme kontaktirala sa više ustanova koje se bave obrazovanjem, od kojih čekamo odgovore na poslata pitanja. Pisali smo i Agenciji za kontrolu i obezbjeđenje kvaliteta visokog obrazovanja (AKOKVO). Pojedini stručnjaci koji se bave pitanjima visokog obrazovanja kazali su nam nezvanično da nemaju informaciju kada se može očekivati da se završi rangiranje fakulteta i što se desilo sa ranijim inicijativama. Ranije je saopštavano da Ministarstvo prosvjete, odnosno Savjet za visoko obrazovanje radi na metodologiji rangiranja fakulteta pomoću koje će u Crnoj Gori prvi put utvrditi listu najkvalitetnijih ustanova visokog obrazovanja. Javnosti nije poznato što se desilo sa tim aktivnostima.

Pojedini stručnjaci nam kažu nezvanično da AKOKVO treba da okonča taj posao. Istraživački centar Skupštine Crne Gore prošle godine objelodanio je analizu o načinu i kriterijumima za rangiranje ustanova visokog obrazovanja u pojedinim zemljama. Oni su došli do saznanja da izuzev globalnog rangiranja univerziteta i višedimenzionalnog pristupa rangiranja na nivou EU, pojedine države su - poput Rumunije i Bugarske - razvile nacionalne sisteme za rangiranje univerziteta, uključujući i posebnu metodologiju na osnovu koje se sprovodi rangiranje, uz podršku ministarstava nadležnih za obrazovanje.

Rangiranje u ovim slučajevima, kako su obrazložili, osim što predstavlja mehanizam za bolje predstavljanje univerziteta i podršku studentima pri izboru studija, služi i kao instrument za strateško planiranje i unapređenje sistema visokog obrazovanja. Istraživački centar je u objavljenoj analizi ukazao i da su došli do podataka da u nekim drugim državama članicama EU, poput Francuske, Holandije, Italije, Njemačke, Mađarske, Poljske i Španije, organizacije civilnog sektora koje djeluju u oblasti visokog obrazovanja sprovode nacionalna rangiranja visokoškolskih ustanova.

Istraživački centar nije pronašao nijedan propis kojim bi se rangiranje univerziteta prepoznalo kao kriterijum prilikom zapošljavanja. Na sajtu Agencije za kontrolu i obezbjeđenje kvaliteta visokog obrazovanja u Crnoj Gori istaknut je podatak da se visoko obrazovanje ostvaruje na ukupno deset ustanova - i to na četiri univerziteta i šest samostalnih fakulteta. Pobjeda je povodom ove teme kontaktirala sa najstarijom ustanovom visokog obrazovanja u Crnoj Gori, Univerzitetom Crne Gore. Savjetnica rektora dr Branka Bošnjak kazala nam je da je rangiranje univerziteta tema koja se već dugo najavljuje, ali se stiče utisak da se od tog procesa „bježi“, pa čak i da postoje određene opstrukcije.

Bošnjak ističe da postoje velike razlike u ozbiljnosti pristupa kada je riječ o kadrovskim resursima, uslovima rada, organizaciji i realizaciji studijskih programa na pojedinim visokoškolskim ustanovama, a samim tim i u kvalitetu, odnosno ishodima obrazovanja. Takođe, ostaje otvoreno pitanje da li se nakon akreditacije sprovodi adekvatan nadzor, kao i da li se dosljedno poštuju propisani kriterijumi tokom akreditacionog perioda. Bošnjak dodaje da svjedočimo i širem problemu narušenog sistema vrijednosti, u kojem znatan broj pojedinaca nastoji da do diplome dođe prečicom – i, nažalost, u tome često uspijeva.

„Zbog svega navedenog, rangiranje univerziteta je od izuzetnog značaja ne samo na nacionalnom nivou, već i u regionalnom kontekstu. Takav pristup bi podstakao zdravu konkurenciju i doprinio unapređenju kvaliteta visokog obrazovanja. Ipak, za njegovu realizaciju neophodna je jasna politička volja koja, čini se, izostaje“, navodi Bošnjak. Dodatni problem, prema njenim riječima, jeste činjenica da su mnogi donosioci odluka svoje obrazovanje stekli upravo na visokoškolskim ustanovama čiji je kvalitet predmet ozbiljnih i opravdanih sumnji.

Redovni profesor Elektrotehničkog fakulteta Univerziteta Crne Gore, Radovan Stojanović, smatra da je rangiranje univerziteta stara priča sa dvije strane medalje. On ističe da rangiranje podstiče univerzitete da unapređuju svoje proizvode i servise, ali iskustvo pokazuje i drugu stranu ovog procesa, gdje često ne prikazuje objektivnu sliku visokog obrazovanja.

„U pogledu metodologije, postoji problem ograničenosti, jer se većinski bazira na broju naučnih radova i citata akademskog i istraživačkog osoblja. Rangiranje stavlja fokus na istraživanja, a potpuno zanemaruje nastavu i stručnost. Bogate institucije i zemlje su po definiciji favorizovane jer imaju više novca za istraživanja“, kaže Stojanović.

On naglašava da je proces rangiranja veoma slojevit i da su oni koji se njime bave posmatraju ga sasvim drugačije. „Na papiru univerziteti imaju autonomiju, ali u praksi zavise od državnog budžeta, pa taj budžet treba opravdati“, dodaje on.

Profesor Stojanović pozdravlja želju javnog mnjenja za rangiranjem, ali smatra da to nije posao nadležnih, jer oni ne mogu vršiti objektivno rangiranje. „To nije praksa u svijetu. Ne mogu nadležni objektivno rangirati sami sebe. To mora biti nezavisna organizacija, koja taj posao radi spontane, prvenstveno zbog ideje i misije“, zaključuje Stojanović.