Vršnjačko nasilje u Crnoj Gori

Vršnjačko nasilje u školama u Crnoj Gori ostaje jedan od ključnih izazova obrazovnog sistema. Problem uključuje škole, nadležne institucije i porodicu, ali i širi društveni okvir. Uprkos brojnim inicijativama, dostupni podaci pokazuju da nasilje među učenicima ne jenjava.

Prema zvaničnim evidencijama, tokom 2024. godine zabilježeno je 114 slučajeva vršnjačkog nasilja, dok je u školskoj 2025/2026. godini registrovano 47 slučajeva. Istovremeno, procjene ukazuju da stvarni broj može biti znatno veći.

Jedan od zabilježenih slučajeva dogodio se 2021. godine u Baru.

Grupa maloljetnika napala je trinaestogodišnjeg dječaka. Prema dostupnim informacijama, dječak je oboren na zemlju i više puta udaran u predjelu glave. Nije pružao otpor. Događaj je sniman mobilnim telefonom, a snimak je kasnije objavljen na društvenim mrežama. U napadu je učestvovalo više djece, dok su pojedini prisutni posmatrali i podsticali nasilje. Zbog uzrasta učesnika, koji su u većini bili mlađi od 14 godina, mogućnosti krivičnog procesuiranja bile su ograničene.

Drugi slučaj iz Bara zabilježen je 2024. godine.

U ovom incidentu, maloljetnik je nožem nanio povrede svom vršnjaku. Događaj je kvalifikovan kao pokušaj ubistva. Povrijeđeni učenik je preživio zahvaljujući brzoj reakciji nastavnog osoblja i ukazanoj medicinskoj pomoći. Ovaj slučaj dodatno je otvorio pitanja o ozbiljnosti nasilja među maloljetnicima.

Slični incidenti registrovani su i u drugim gradovima: u Podgorici je grupa učenika pretukla vršnjaka dok su drugi snimali događaj, u Nikšiću je upotrijebljen biber sprej, nakon čega je više učenika završilo u bolnici, u Budvi su jedanaestogodišnjaci fizički napali vršnjaka, u Kotoru je maloljetnik pretučen od starijih učenika, dok su u Petnjici zabilježeni slučajevi vezivanja za drvo.

Važeći zakoni u Crnoj Gori definišu uzrasne kategorije maloljetnika:

• dijete je lice do 14 godina

• mlađi maloljetnik ima između 14 i 16 godina

• stariji maloljetnik ima između 16 i 18 godina

Lica mlađa od 14 godina ne podliježu krivičnoj odgovornosti, već se postupanje preusmjerava na druge nadležne institucije. Ovakav okvir direktno utiče na način procesuiranja pojedinih slučajeva vršnjačkog nasilja.

Zvanične evidencije ukazuju na kontinuirano prisustvo nasilja u školama, ali i na razliku između prijavljenih i stvarnih slučajeva.

Snimci nasilja koji se pojavljuju na društvenim mrežama, kao i podaci iz nevladinog sektora, ukazuju da dio incidenata ostaje van formalnih evidencija. Poseban izazov predstavlja digitalna dimenzija nasilja, koja dodatno širi njegov uticaj.

U praksi se bilježe i situacije u kojima maloljetnici nasilno ponašanje ne prepoznaju kao problem, već ga opisuju kao „igru“ ili bezazlenu interakciju među vršnjacima. Takav odnos prema nasilju dodatno otežava njegovo prepoznavanje i pravovremenu reakciju. Posljedice ovakvih događaja često prevazilaze same incidente i ostavljaju dugoročne posljedice po djecu koja su u njih uključena.

U cilju suzbijanja nasilja pokrenuto je više programa.

Projekat Savjeta Evrope „Prevencija vršnjačkog nasilja u školama u Crnoj Gori“ sprovodi se od decembra 2024. do decembra 2026. godine i uključuje učenike, nastavnike, roditelje i zajednicu.

Program „Asistenti za sprječavanje nasilja i vandalizma u školama“, pokrenut 2023. godine, tokom pilot faze doveo je do smanjenja broja incidenata, nakon čega je nastavljen u ograničenom obimu.

Od 2025. godine uvedeno je i fizičko obezbjeđenje u većem broju škola, dok se razmatraju i dodatni modeli zaštite.

Vršnjačko nasilje u školama više nije izolovan problem, već obrazac koji se ponavlja. Podaci, ali i konkretni slučajevi, ukazuju da je riječ o pojavi koja zahtijeva dosljednu i koordinisanu reakciju sistema.

Istovremeno, u dijelu javnosti i među roditeljima, prisutno je mišljenje da postojeći zakonski okvir, posebno u segmentu koji se odnosi na djecu mlađu od 14 godina, ne omogućava adekvatno sankcionisanje najtežih oblika nasilja.