Kaluđerov most još na čekanju

Kaluđerov most kod vodopada Svetigora, u Manastiru Morača, u opštini Kolašin, još uvijek čeka rekonstrukciju jer prošle godine nije bilo novca.

Prema informacijama iz Službe za evropske integracije, Ministarstvo kulture i medija kroz Javni poziv za dostavljanje predloga projekata i programa za Program zaštite, od četiri predloga projekta kojima je aplicirala Opština, podržalo je samo “Izradu konzervatorskog projekta i sprovođenje konzervatorskih mjera u Manastiru Morača, Opština Kolašin”, dok su ostala tri predloga projekta nijesu uvršteni.

U okviru saradnje sa Centrom za konzervaciju i arheologiju Crne Gore uspostavljen je Ugovor o izradi konzervatorskog projekta i sprovođenju konzervatorskih mjera na Kaluđerovom mostu. Cilj projekta je očuvanje, zaštita i valorizacija tog kulturnog dobra od značajnog infrastrukturnog i memorijalnog karaktera, kao i unapređenje ambijentalnog i pejzažnog značaja na prostoru rijeke Morače.

“Stručni multidisciplinarni tim Centra za konzervaciju i arheologiju izvršio je terenski obilazak lokaliteta i tom prilikom konstatovao da je most dugotrajno neodržavan, obrastao rastinjem i nabujalom vegetacijom, te da se nalazi u veoma lošem stanju - sa jednim lukom potpuno porušenim i drugim značajno oštećenim. Evidentirana je i privremena drvena konstrukcija koju su mještani postavili radi prelaza, kao recentna (skorašnja) intervencija”, piše u izvještaju.

“Takođe su sprovedena sondažna istraživanja, hemijsko-laboratorijske analize uzoraka uzetih sa terena, kao i istraživanje i analiza dostupne arhivske građe, stare fotografske dokumentacije i relevantne literature. Realizovana su geodetska snimanja terena, izrađen je izvještaj o geološkim i geomehaničkim karakteristikama tla, kao i izvještaj o laboratorijskim ispitivanjima uzoraka gradivnog kamena i vezivnog materijala. U postupku projektovanja definisano je više potencijalnih modela rekonstrukcije, koji su razmotreni od strane stručnog tima. Nakon odabira najadekvatnijeg modela, u skladu sa smjernicama Uprave za zaštitu kulturnih dobara, projektna dokumentacija biće usklađena sa izabranim rješenjem”, javljaju iz Službe.

Most kod Svetigore je upisan u Registar zaštićenih kulturno-istorijskih spomenika SO Kolašin 15. jula 1986. godine. Dužine je 46, a širine 2,9 metara. Ima četiri luka i pripada tipu svođenih mostova. Dva veća luka imaju otvor od 11, a dva manja 5,5 metara. Most ima niveletu sa dvosmjernim padom.

“Zidan je od lijepo i pravilno klesanih kamenih blokova vezanih krečnim malterom. Nijesu poznati majstori koji su ga sagradili. Sada je prilično oštećen, dva luka su srušena na ulazu u most, zbog vodopada. Taj dio je premošćen drvenim gredama (daskama) i ograđen drvenom ogradom, duž čitavog mosta, jer je i parapetna ograda prilično oštećena”, napisala je dugogodišnja kustoskinja Zavičajnog muzeja Draginja Kujović u jednoj od publikacija o kulturnom nasljeđu Kolašina.

Mještani Donje Morače imali su od 2023. godine nekoliko dobrovoljnih akcija na uređenju mosta i prostora oko vodopada. Prikupili su i brojne arhivske podatke koji govore o tom objektu koji je pod zaštitom države.