Udruženje psihologa: Nova Uredba o 'Luči' je opasan korak unazad

Udruženje psihologa Crne Gore izrazilo je duboku zabrinutost povodom usvajanja nove Uredbe kojom se dodjeljivanje diplome 'Luča' uslovljava rezultatom na eksternoj provjeri znanja na kraju osnovne i srednje škole. Ovaj potez su ocijenili kao ishitren i opasan pedagoški korak unazad koji direktno ugrožava mentalno zdravlje učenika, njihovu opštu dobrobit i poništava osnovne principe razvojne psihologije i dječjih prava.

“Diploma 'Luča' po svojoj prirodi nije trofej sa sprinta, već dokaz maratonske izdržljivosti, kontinuirane akademske uspješnosti i emocionalne zrelosti tokom devet, odnosno trinaest godina školovanja. Uvođenjem eksternog testa kao eliminatornog faktora, obrazovni sistem šalje destruktivnu poruku: godine truda i odgovornosti vrijede manje od tri sata rada pod pritiskom”, poručili su iz Udruženja psihologa.

Oni su kazali da sa stručnog aspekta eksterno testiranje u ovom formatu ne mjeri dječju svestranost, kritičko mišljenje niti stvarne kognitivne kapacitete. “Ono se primarno pretvara u procjenu psihološke otpornosti na ispitnu anksioznost u vremenski strogo ograničenoj situaciji. Djeca koja teže perfekcionizmu ili ona sa visokim stepenom odgovornosti često podliježu blokadi (tzv. 'choking under pressure'). Sistem koji ignoriše strah od neuspjeha nije pravedan sistem – to je bezosjećajan birokratski mehanizam koji kažnjava samu prirodu dječjeg razvoja i ličnost djeteta”, navodi se u saopštenju.

Iz Udruženja psihologa su upozorili da se ovom odredbom miješaju dva nespojiva cilja: objektivna evaluacija obrazovnog sistema i pseudopsihološka procjena učenika. Oni smatraju da umjesto rješavanja suštinskih izazova kvaliteta nastave i uslova rada, država fokus prebacuje isključivo na učenike, tretirajući jedan test kao apsolutno mjerilo djetetovih kognitivnih kapaciteta i ličnosti.

“Umjesto da škola bude sigurno mjesto za rast, ona postaje frustraciona arena u kojoj je uspjeh postao kocka, a greška neoprostiv grijeh koji briše godine rada. Posljedice ovog pristupa su već vidljive: erozija unutrašnje motivacije, epidemija anksioznosti i gubitak povjerenja u institucije”, naglašavaju iz udruženja.

Oni ističu da prepoznaju opravdanu zabrinutost javnosti povodom velikog broja dobitnika diplome 'Luča', što ukazuje na jasnu potrebu za sistemskom reformom. Međutim, smatraju da se ovaj problem rješava bavljenjem uzrocima, a ne posljedicama. “Ovakva Uredba je puko 'kidanje grana' u uzaludnom pokušaju da se sanira bolest korijena sistema.”

Kako bi se rješila hiperprodukcija diploma, iz Udruženja predlažu sprovođenje reforme ocjenjivanja od početka školovanja, jačanje eksterne kontrole kvaliteta nastave, standardizovane provjere kao putokaze, kao i podršku integritetu nastavnika. “Problem prevelikog broja diploma je stvaran, ali se on rješava podizanjem kvaliteta nastave, a ne pretvaranjem završnog ispita u 'giljotinu'.”

Na kraju, pozvali su nadležne da hitno povuku ovu odluku i vrate se rješenjima zasnovanim na struci, a ne na administrativnoj logici. “Obrazovni sistem koji ne štiti svoje najbolje učenike, već ih izlaže nepotrebnom psihološkom riziku, gubi svoje pravo da se naziva pedagoškim”, zaključuje se u saopštenju.