Od dvorišnih grobova do izvoza: Nepravilnosti u upravljanju patoanatomskim otpadom

U Crnoj Gori se već tridesetak godina suočavamo sa ozbiljnim problemima u upravljanju patoanatomskim otpadom, koji nosi ozbiljne rizike po zdravlje ljudi i životnu sredinu. Amputirani dijelovi tijela, tkiva i organi sahranjuju se, izvoze kao 'hemijski otpad', ili im se gubi trag, dok nadležne institucije decenijama ne reaguju na ovu opasnu vrstu medicinskog otpada. Iako je Ministarstvo zdravlja svjesno problema, upravljanje patoanatomskim otpadom ostaje neuređeno i netransparentno.

U najvećoj zdravstvenoj ustanovi u zemlji, Kliničkom centru Crne Gore (KCCG), dio ovog otpada se sahranjuje u grobnici kupljenoj u Zagoriču, a kapacitet grobnice je već popunjen. Prema nalazima Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG), dio patoanatomskog otpada iz KCCG-a i privatnih zdravstvenih ustanova završava kod preduzeća “Hemosan” iz Bara, koje ga izvozi kao hemijski. Ova praksa nije predviđena važećim propisima, a dodatno je sporna jer se ne pominje u planovima upravljanja medicinskim otpadom nijedne javne zdravstvene ustanove, koji navode samo sahranjivanje ove vrste otpada.

Ministarstvo zdravlja nema kontrolu nad privatnim ustanovama, a ekološka inspekcija u prethodnih pet godina nije nadzirala postupanje sa ovom vrstom otpada. Direktori zdravstvenih ustanova postupaju po sopstvenom nahođenju, a stanje u KCCG predstavlja samo vrh ledenog brijega. Direktor OZON-a, Aleksandar Perović, ističe da čudi što Izvještaj Evropske komisije ne ukazuje na ovu problematiku, kao i monopolistički položaj firmi koje se bave zbrinjavanjem medicinskog otpada u Crnoj Gori.

“Ekomedika” je ovlašćena za zbrinjavanje infektivnog, potencijalno infektivnog otpada i oštrih predmeta, dok “Hemosan” izvozi patoanatomski otpad kao hemijski. Iako je upisan u registar sakupljača, trgovaca i posrednika, “Hemosan” nema dozvolu za izvoz patoanatomskog otpada. Savjetnik za izdavanje dozvola iz EPA, Danilo Veljić, navodi da za opasan otpad, uključujući patoanatomski, potrebna dozvola, ali do sada nije izdata nijedna.

Iz KCCG-a potvrđuju da dio patoanatomskog otpada potapaju u formalin i predaju “Hemosanu”, dok se ostatak sahranjuje. U pet godina, generisano je gotovo 17 tona ovog otpada. Stručnjaci upozoravaju da potapanje u formalin ne mijenja prirodu otpada, koji ostaje opasan. KCCG priznaje da je postojeći model neodrživ i da su grobnice popunjene, a kapaciteti pogrebnih preduzeća ne obezbjeđuju bezbjedno i ekološki prihvatljivo rješenje.

Iz “Hemosana” prvo su negirali da se bave medicinskim otpadom, ali su kasnije potvrdili da vrše zbrinjavanje tečnog patoanatomskog otpada. U Reviziji Uspješnost upravljanja medicinskim otpadom u Crnoj Gori Državne revizorske institucije (DRI) se navodi da upravljanje patoanatomskim otpadom nosi najveći rizik po javno zdravlje. I pored ozbiljnih propusta, nadležne institucije gotovo da nijesu reagovale, a Vlada i Skupština nisu održale nijednu sjednicu ili odbor koji bi se bavio ovim problemom.

Samo tri privatne klinike odgovorile su na upit CIN-CG o zbrinjavanju patoanatomskog otpada, a podaci pokazuju da je “Hemosan” u posljednjih deset godina imao profit od gotovo 3.800.000 eura. Iako tvrde da su pod redovnim inspekcijskim nadzorom, dokazi pokazuju da ovo preduzeće nije bilo predmet kontrole ekološke inspekcije od 2020. do 2024. godine. Na kraju, ni Ministarstvo zdravlja ni Ministarstvo ekologije nisu odgovorili na pitanja o upravljanju patoanatomskim otpadom.