Pokušaji rehabilitacije Pavla Đurišića i revizionizam u Crnoj Gori

U Crnoj Gori se nastavlja sa pokušajima rehabilitacije četničkog pokreta i ratnog zločinca Pavla Đurišića. Protekle nedjelje, Ravnogorski pokret predao je Skupštini Crne Gore Deklaraciju o neosuđivanosti, pravnoj neutralnosti i zaštiti lika i djela Pavla Đurišića. Ova inicijativa otvara pitanje o političkoj podršci, koja je za sada neizvjesna, ali je evidentno da dio vladajuće većine otvoreno podržava revizionizam, dok drugi prećutkuju ovu tematiku.

U Deklaraciji se naglašava da je Đurišić decenijama javno označen i kvalifikovan bez ikakvog sudskog postupka, što se ocjenjuje kao nastavak ideološke prakse iz komunističkog perioda. Ni nakon pola godine, policija nije uspjela da otkrije i oduzme spomenik Pavlu Đurišiću, koji se krije pod okriljem Srpske pravoslavne crkve. Ova priča o bronzanoj statui otkriva strategiju prekrajanja istorije koju ova vjerska organizacija vodi uz podršku političke klase i pasivnih institucija.

Nakon što je mitropolit crnogorsko-primorski SPC-a, Joanikije, nazvao Đurišića velikim junakom, njegova statua postavljena je u Gornjem Zaostru, nadomak Berana. Tokom postavljanja spomenika, okupljeni su fizički i verbalno napali novinare, a policija je pokrenula nekoliko prekršajnih prijava. Spomenik je prvo skriven u crkvi, a zatim premješten u manastir Đurđevi stupovi. Beranska policija je bezuspješno pretraživala manastir u potrazi za spomenikom, a slična potraga ponovljena je nekoliko puta, bez rezultata.

Pokušaji rehabilitacije četničkog pokreta traju decenijama, a tokom prošle godine su dobili novi zamah. Mitropolit Joanikije je tokom liturgije u Bosni govorio o Đurišiću, dok su njegove jedinice tokom rata likvidirale oko 15.000 Muslimana, prema istoričaru Radoju Pajoviću. I pored ovih podataka, Više državno tužilaštvo je odbacilo krivične prijave protiv mitropolita zbog veličanja Đurišića, dok su prijave protiv sveštenika Ognjena Femića i mitropolita Metodija takođe odbačene.

U Beranama, Osnovni sud je saopštio da je mitropolit Metodije dužan da preda spomenik Đurišiću, a ukoliko to odbije, suočava se sa novčanom kaznom ili zatvorom. Ova situacija otkriva složenost odnosa između vjerskih i političkih institucija u Crnoj Gori, gdje je Gornje Zaostro postalo simbol okupljanja pristalica Ravnogorskog pokreta. Vladislav Dajković, predsjednik Slobodne Crne Gore, izjavio je da je sanjao Đurišića, što ga je motivisalo da blokira put kako bi spriječio uklanjanje spomenika.

Aktuelni predsjednik Skupštine Crne Gore, Andrija Mandić, povezan je sa ovim pokretom, a ranije je nagrađen poveljom vojvode, što dodatno komplicira situaciju. Inicijativa za podizanje spomenika pokrenuta je 2002. godine, a kasnije su uslijedili novi pokušaji, uključujući najavu dva spomenika Đurišiću od strane tadašnjeg predsjednika opštine Berane. Ove aktivnosti su izazvale brojne kritike i podsjećanja na etničko čišćenje tokom Drugog svjetskog rata.

Na manifestacijama u Gornjem Zaostru organizovani su događaji u čast četničkih vođa, a mitropolit Metodije je održao parastos Đurišiću i Mihailoviću. Ova situacija ukazuje na duboke podjele unutar crnogorskog društva, gdje se istorijski revizionizam i dalje suočava sa otporom mnogih koji ne zaboravljaju prošlost.