Papović: Mitovi o Sv. Savi i Crnoj Gori

Demokratska partija socijalista (DPS) dostavila je autorski tekst njenog člana, istoričara Dragutina Papovića, u kojem se bavi mitovima o odnosu Sv. Save i Crne Gore. U tekstu se navodi da je jedna od temeljnih teza velikosrpske propagande u Crnoj Gori to da je prvi srpski arhiepiskop Rastko (Sava) Nemanjić uspješno obavio preobraćanje crnogorskih predaka u pravoslavlje, ali izvori govore drugačije.

O Savinom životu i radu najviše se zna na osnovu Savinih žitija, koja su napisali svetogorski monah Domentijan i Teodosije Hilandarac. Rastko je rođen oko 1175. godine i prvu zapaženu ulogu je dobio 1190. godine, kada ga je njegov otac postavio za udionog kneza u Humu. Međutim, već 1192. godine napustio je Hum i otišao na Svetu Goru, gdje se zamonašio i uzeo ime Sava.

U tekstu se ističe da je Sava, nakon povratka u Srbiju, formirao Srpsku arhiepiskopiju 1219. godine, ali da je taj čin bio nekanonski. Istoričar Srđan Pirivatrić naglašava da nije sačuvan nijedan dokument o rukopoloženju i postavljanju Save, a ohridski arhiepiskop Dimitrije Homatin mu je zaprijetio anatemom zbog toga. Savino rukopoloženje je stoga imalo političke motive, a ne kanonske.

Papović također navodi da su episkopije koje je Sava formirao u Crnoj Gori bile samo misije koje su trebale da započnu proces preobraćenja u pravoslavlje, ali da taj proces nije zabilježen tokom Savinog života. U to vrijeme, Duklja je imala samo Dukljansko-barsku nadbiskupiju, a Savina arhiepiskopija nije imala značajniji uticaj na tom području.

U tekstu se spominje i da je Savin uticaj na crnogorsku istoriju, religiju i kulturu bio marginalan sve do sredine XIX vijeka. Na primjer, Njegoš nije spominjao Savu u svojim djelima. Kult Sv. Save počeo se širiti u Crnoj Gori tek u drugoj polovini XIX vijeka, a svetosavlje kao nacionalistička ideologija stvorili su srpski teolozi između dva svjetska rata.

Papović zaključuje da je najveći dio izmišljotina o Sv. Savi u Crnoj Gori nastao kao propagandno sredstvo Crkve Srbije u njenom planu da posrbljava Crnu Goru, naglašavajući da su priče o čestim Savinim boravcima u Crnoj Gori i njegovim čudotvornim djelima zapravo bajke.