Umro poglavar Gruzijske pravoslavne crkve Ilija II

Katolikos-patrijarh Gruzije Ilija II usnuo je u Gospodu danas, 17. marta 2026. godine, u 93. godini života. Ovo je potvrdio mitropolit Šio Mudžiri, patrijaršijski mjestobljustitelj (v.d. poglavara) Gruzijske pravoslavne crkve. Pokojni predstojatelj je hospitalizovan u Kavkaskom medicinskom centru u Tbilisiju nakon iznenadnog pogoršanja zdravstvenog stanja.

„Upokojenje patrijarha Ilije II označava kraj cijele ere za Crkvu Gruzije, jer je bio duhovni otac i referentna tačka za gruzijski narod, ostavljajući neizbrisiv trag”, ocjenjuje portal „Orthodox Times”.

Patrijarh Gruzije Ilija II, rođen kao Iraklije Gudušauri-Šiolašvili 4. januara 1933. godine u Vladikavkazu (nekada Ordžonikidze u Sovjetskom Savezu). Rani život i obrazovanje je nastavio na bogoslovskim studijama u Moskvi, najprije u seminariji, a kasnije na teološkoj akademiji, koju je diplomirao 1960. godine.

Rukopoložen za jerođakona 1957. godine, a za jeromonaha 1959. godine. Raspoređen da služi kao sveštenik u sabornoj crkvi u Batumiju. Godine 1961. uzdignut je u čin igumana, a kasnije i arhimandrita. Za episkopa episkopa Batumija i Šemokmedija rukopoložen 1963. i imenovan za patrijaršijskog vikara; služio je i kao prvi rektor Mchetske teološke seminarije, jedine klerikalne škole u Gruziji u to vrijeme, igrajući ključnu ulogu u formiranju novoga sveštenstva.

Godine 1967. episkop Chumija i Abhazije, a 1969. uzdignut u čin mitropolita. Ilija II je katolikos-patrijarh cijele Gruzije od 25. decembra 1977. godine. Njegov izbor označio je početak transformativne ere za Crkvu Gruzije, koja je dugo patila pod ograničenjima sovjetske ideologije. Do kraja 1980-ih, broj sveštenstva, manastira i crkava se značajno povećao.

Patrijarh Ilija II igrao je aktivnu ulogu u društvenom i političkom životu Gruzije, posebno u vremenima krize i raspada SSSR-a. On se 9. aprila 1989. godine pridružio mirnim demonstrantima u Tbilisiju koji su protestovali protiv sovjetske vlasti i tražili nezavisnost Gruzije. Ilija je demonstrante pozvao da se povuku u Kašuetsku crkvu kako bi izbegli krvoproliće. Uprkos njegovim apelima, protest je nasilno ugušen, što je rezultiralo brojnim žrtvama.

Crkva Gruzije jedna je od najstarijih hrišćanskih jurisdikcija. Prema predanju, apostolski je zasnovana i njezini se istorijski korijeni mogu pratiti do rane i kasne hristijanizacije Iverije i Kolhide od strane apostola Andreja u 1. vijeku nove ere, odnosno sv. Nine u 4. vijeku. Godine 1801, Kraljevina Kartl-Kaheti (Istočna Gruzija) je okupirana i anektirana od strane Ruske carevine. Do 1811. godine, ruske vlasti su ukinule autokefalni status Crkve Gruzije.

Uprkos snažnom protivljenju u Gruziji, ona je podvrgnuta sinodalnoj vlasti Ruske pravoslavne crkve. Od 1817. godine, mitropolit, ili egzarh, zadužen za crkvu bio je etnički Rus, bez poznavanja gruzijskog jezika i kulture. Gruzijska liturgija je potisnuta i zamenjena crkvenoslovenskom, drevne freske su preokrečene sa zidova mnogih crkava, a objavljivanje vjerske literature na gruzijskom jeziku je strogo cenzurisano. Pozivi za obnovu autokefalnosti su se čuli tokom intelektualnog nacionalnog preporoda koji je počeo 1870-ih.

Nakon svrgavanja cara Rusije Nikolaja II u martu 1917. godine, gruzijski episkopi su jednostrano obnovili autokefaliju svoje Crkve. Ruska crkva nije prihvatila ove promjene. Nakon invazije Crvene armije na Gruziju 1921. godine, sovjetske vlasti su stotine hramova zatvorile, a mnogi gruzijski klirici su ubijeni. Staljin je 1943. uticao da nezavisnost Gruzijske pravoslavne crkve prizna Ruska pravoslavna crkva. Gruzijska pravoslavna crkva je 1990. godine, dakle pod Ilijom II, dobila kanonski tomos o obnovljenoj autokefaliji od Vaseljenske patrijaršije.