Raketni arsenal Irana: devet projektila brane zemlju od SAD i Izraela

Iran je tokom posljednjih decenija razvio jedan od najvećih i najraznovrsnijih raketnih arsenala na Bliskom istoku. Zbog dugogodišnjih sankcija i ograničenog pristupa savremenom zapadnom naoružanju, Teheran je veliki dio vojnih kapaciteta usmjerio upravo na razvoj balističkih i taktičkih raketa domaće proizvodnje. Ovi sistemi danas predstavljaju ključni dio iranske strategije odvraćanja i projekcije moći u regionu. Raketni program Irana obuhvata čitav spektar projektila – od taktičkih raketa kratkog dometa do balističkih projektila sposobnih da pogode ciljeve udaljene više od 2.000 kilometara. Time Iran može da pokrije gotovo čitav Bliski istok, uključujući vojne baze potencijalnih protivnika u regionu. U nastavku su predstavljeni neki od najvažnijih projektila koji se nalaze u arsenalu vojske i Iranske revolucionarne garde, a koji imaju veliku upotrebu u ratu koje su Sjedinjene Američke Države pokrenule 28. februara.

Raketa Haj Kasem spada u balističke projektila kratkog do srednjeg dometa koje je Iran razvio u poslednjim godinama. Ime je dobila po iranskom generalu Kasemu Solejmaniju, koji je poginuo 2020. godine u američkom napadu u Bagdadu. Ovaj projektil predstavlja dio šire strategije modernizacije iranskih taktičkih raketnih sistema. Domet od približno 1.400 kilometara, Haj Kasem je osmišljena tako da može da pogodi ciljeve širom Bliskog istoka. U kombinaciji sa relativno velikom završnom brzinom, ona predstavlja potencijalno teško presretljiv projektil za protivraketne sisteme. Stručnjaci smatraju da je ova raketa namijenjena prvenstveno gađanju vojnih baza, logističkih centara i infrastrukture protivnika u regionu. Njena mobilnost i mogućnost lansiranja sa pokretnih platforma dodatno otežavaju njeno otkrivanje i neutralisanje.

Fatih-2 predstavlja jednu od modernijih generacija iranskih raketa koje su razvijene sa ciljem povećanja preciznosti i brzine udara. Prema dostupnim informacijama, može da dostigne brzinu do pet maha (više od 6.000 kilometara na sat) u završnoj fazi leta. Domet od oko 1.400 kilometara, Fatih-2 spada u kategoriju projektila srednjeg dometa. Ovakve rakete omogućavaju Iranu da pokrije strateške ciljeve u regionu bez potrebe za raspoređivanjem snaga van sopstvene teritorije. Posebna pažnja posvećena je preciznosti navođenja, što je ključni element savremenih balističkih sistema.

Hejbar Shekan je balistička raketa srednjeg dometa koju je Iran predstavio kao dio nove generacije projektila na čvrsto gorivo. Takvi sistemi imaju značajnu prednost jer zahtijevaju kraće vrijeme pripreme za lansiranje. Domet od oko 1.450 kilometara, ova raketa je dizajnirana za brzo raspoređivanje i lansiranje sa mobilnih platformi. To čini pogodnom za scenarije u kojima je potrebno brzo reagovati ili izbjeci potencijalne preventivne udare protivnika. Iranske vlasti tvrde da je Hejbar Shekan razvijena sa poboljšanim sistemima upravljanja i manevarisanja tokom leta, što bi moglo da poveća njenu sposobnost da izbjegne protivraketnu odbranu.

Paveh se razlikuje od većine drugih projektila na ovoj listi jer spada u krstareće rakete, a ne balističke. Ovakvi projektili lete na relativno malim visinama i koriste aerodinamički pogon, što ih čini težim za otkrivanje radarima. Domet od oko 1.650 kilometara, Paveh može da pogodi ciljeve duboko u regionu. Krstareće rakete se često koriste za precizne udare na infrastrukturne i strateške objekte. Zbog svoje sposobnosti da prati teren i mijenja pravac tokom leta, ovakvi projektili predstavljaju dodatni izazov za sisteme protivzračne odbrane.

Gadr je unaprijeđena verzija starijih iranskih balističkih projektila koji potiču iz porodice Šahab. Projektil predstavlja evoluciju sistema koji su razvijani još od devedesetih godina prošlog vijeka. Sa dometom od približno 1.950 kilometara, Gadr može da pogodi ciljeve širom Bliskog istoka. Njegova završna brzina procenjuje se na oko devet maha (11.000 kilometara na čas), što ga čini izuzetno brzom u završnoj fazi leta. Ovaj projektil se često navodi kao jedan od stubova iranskog strateškog odvraćanja, jer omogućava napade na velikim udaljenostima.

Šahab-3 je vjerojatno najpoznatija iranska balistička raketa srednjeg dometa i predstavlja osnovu na kojoj su razvijene mnoge kasnije verzije. Prvi put je predstavljen početkom veka. Sa dometom do 2.000 kilometara, Šahab-3 omogućava Iranu da pogodi ciljeve širom regiona. Smatra se da je njegov razvoj bio inspirisan severnokorejskim i sovjetskim tehnologijama. Tokom godina Iran je unapređivao ovaj sistem kroz modernizaciju navođenja, pogona i strukture projektila, čime je povećana njegova pouzdanost i operativna vrijednost.

Emad predstavlja jednu od modernizovanih verzija raketa iz porodice Šahab. Ovaj projektil je posebno zanimljiv zbog unapređenog sistema navođenja koji omogućava veću preciznost u odnosu na starije modele. Domet od oko 2.000 kilometara, Emad je namijenjen gađanju strateških ciljeva na velikim udaljenostima. Njegova završna brzina procenjuje se na oko 7,5 maha (9.200 kilometara na sat).

Horamashahr-4 predstavlja jednu od najtežih balističkih raketa u iranskom arsenalu. Može da nosi veliku bojevnu glavu, što ga čini posebno značajnim u strateškom smislu. Domet od oko 2.000 kilometara, Horamashahr-4 je dizajniran za napade na velike ciljeve ili ciljeve sa snažnom protivraketnom odbranom. Analitičari navode da je ovaj projektil dio šireg napora Irana da razvije sisteme sposobne da probiju savremene sisteme protivraketne odbrane.

Sejjil je jedan od najnaprednijih iranskih balističkih projektila srednjeg dometa. Za razliku od starijih sistema na tečno gorivo, Sejjil koristi čvrsto gorivo, što mu daje brži i pouzdan rad. Sa dometom oko 2.500 kilometara, Sejjil je među projektilima najvećeg dometa koje Iran posjeduje. Njegova završna brzina procenjuje se na oko 14 maha, što je više od 17.000 kilometara na sat. Zbog kombinacije velikog dometa, brzine i modernog pogona, Sejjil se smatra jednim od ključnih elemenata iranske raketne strategije.