Preminuo knez Aleksandar Karađorđević, reformator Srbije

Na današnji dan, 4. maja 1885. godine, umro je srpski knez Aleksandar Karađorđević, sin vođe Prvog srpskog ustanka, Karađorđa. Za njegove vladavine od 1842. godine počele su reforme u Srbiji i njena modernizacija.

Na Svetoandrejskoj skupštini 1858. godine zbacio je s vlasti knez Miloš Obrenović. Aleksandar je bio vladajući knez Srbije i doveden je na presto od strane Ustavobranitelja. Turska mu je dala beret i priznala ga za kneza, ali ne naslednog. Aleksandrov položaj je bio sve vrijeme nestabilan zato što je delio vlast sa Ustavobraniteljima okupljenim u Državnom savjetu. Osim toga, bio je, prema nekim istoričarima, netalentovan vladar.

Bez državničkog talenta i bez očeve hrabrosti, dopustio je da olako bude sbačen sa prestola. Poslije političkih sukoba izazvanih nepoštovanjem takozvanog „Turskog ustava” iz 1838. godine i abdicacije Miloša, a zatim i Mihaila Obrenovića, na Narodnoj skupštini održanoj na Vračaru 1842. godine, Aleksandar je izabran za kneza Srbije. Državni savet je imao veliku vlast i moć za vrijeme vladavine kneza Aleksandra. Četiri ličnosti, članovi Državnog savjeta, obilježili su ovu epohu: Toma Vučić Peričić, Avram Petronijević, Stojan Simić i Ilija Garašanin.

Sukob između kneza Aleksandra i Državnog savjeta je tinjao, ali je vrhunac dostigao u takozvanoj Tenkinoj zavjeri, koja je imala za cilj da kneza liši prestola i života. Tenkina zavjera je bila zavjera koju je zajedno sa nekoliko članova Državnog savjeta organizovao Stefan Stefanović Tenka sa ciljem da se ubije knez Aleksandar Karađorđević. Glavni zavjerenici su nakon nekog vremena, nezavisno od kneza Miloša, odlučili da pokušaju da se kneza Aleksandra riješe jednim atentatom.

Nakon otkrivanja neuspjele zavjere, zavjerenici su najprije osuđeni na smrt, pa pomilovani na doživotnu robiju. Knez je iskoristio zavjeru kao pokriće za državni udar u kojem je ucjenama smijenio gotovo sve nelojalne članove Državnog savjeta. Porta je kao komesara poslala Etem-pašu i nakon Etem-pašine misije knez je bio primoran da oslobodi zavjerenike i da smijenjene savjetnike vrati u Savjet. Kriza ustavobraniteljskog režima tada je dostigla vrhunac.

Knez Aleksandar je 1858. godine potpisao Zakon o izborima za Narodnu skupštinu. Skupština je svečano otvorena na crkveni praznik Sv. Andreju Prvozvanog – po čemu je i prozvana Svetoandrejskom. Skupštinu je po zakonu otvorio sam knez kratkim govorom u kojem se osvrnuo na ojačani međunarodni položaj Kneževine posle Krimskog rata. Konzervativci, liberali, obrenovićevci i Državni savet su odlučili da se od kneza zatraži ostavka.

Knez je pokušao da „kup” vrijeme i obećao u večeri kada je u Dvor pristigla skupštinska delegacija da će razmisliti o tome do sjutra. Već iste noći se, skriven u kolima Ilije Garašanina, odvezao turskom veziru Osman-paši u Beogradsku tvrđavu, tražeći od njega zaštitu. Na ovu vijest, sasvim očekivano za većinu poslanika, Skupština je za novog kneza izabrala Miloša Obrenovića. Pokušaj vojske da povrate kneza najprije iz Beogradske tvrđave, a potom i na presto, propao je zahvaljujući otporu koji je pružilo građanstvo okupljeno pred zgradom u kojoj je zasijedala Skupština.

Poslije silaska sa kneževskog trona, knez Aleksandar se povukao na svoje imanje u blizini Temišvara. Knez Aleksandar Karađorđević umro je u Temišvaru 1885. godine.