Svemirski teleskop Džejms Veb otkrio najudaljeniju galaksiju

Svemirski teleskop Džejms Veb (JWST) uočio je najudaljeniju galaksiju koja je do danas otkrivena, objavila je američka svemirska agencija NASA. Galaksija, nazvana MoM-z14, pruža rijedak uvid u svemir samo 280 miliona godina nakon Velikog praska, omogućavajući astronomima da bliže zavire u eru kada su se formirale prve zvijezde i galaksije, poznatu kao kosmička zora.

Svjetlost galaksije MoM-z14 putovala je oko 13,5 milijardi godina da bi stigla do Zemlje, što je čini najudaljenijom i jednom od najranijih poznatih galaksija koje su ikada uočene. "Zahvaljujući Vebu, možemo vidjeti dalje nego što su ljudi ikada prije vidjeli, a galaksija ne izgleda nimalo kao što smo predvidjeli, što je i izazovno i uzbudljivo", izjavio je glavni autor studije Rohan Naidu s Instituta MIT Kavli za astrofiziku i istraživanje svemira.

Otkriće, zasnovano na podacima JWST-a iz aprila 2025. godine, objavljeno je ovog mjeseca u časopisu Open Journal of Astrophysics, i dodaje MoM-z14 na rastuću listu neočekivano sjajnih mladih galaksija. Ova otkrića dovode u pitanje postojeće teorije o tome koliko brzo su se zvijezde i galaksije formirale nakon stvaranja svemira. Prema NASA-i, MoM-z14 je "svjetlija, kompaktnija i hemijski bogatija" galaksija nego što su astronomi očekivali za tako ranu eru.

Među njenim najiznenađujućim karakteristikama su povišeni nivoi azota, što sugeriše da su se masivne zvijezde možda formirale i evoluirale brže u gustom ranom svemiru nego što trenutni modeli predviđaju. Galaksija je takođe očistila svoju okolnu regiju od primordijalnog gasa vodonika, što je neočekivano otkriće s obzirom na to da je rani svemir bio ispunjen neutralnim vodonikom. "Postoji sve veći jaz između teorije i opažanja vezanih za rani svemir, što predstavlja uvjerljiva pitanja koja treba istražiti u budućnosti", rekao je koautor studije Xuejian (Jacob) Shen, postdoktorski istraživač na MIT-u.

Prije lansiranja JWST-a, teorijski modeli su sugerisali da bi otkrivanje sjajnih galaksija izvan crvenog pomaka od 10, izvan dometa svemirskog teleskopa Habl, bilo izuzetno teško. Ti modeli su pretpostavljali da će rane galaksije biti male, slabe i rijetke, što je navelo astronome da očekuju samo nekoliko slabih izvora za čije bi potvrđivanje bile potrebne desetine sati spektroskopskih posmatranja. Umjesto toga, JWST je rutinski premašivao očekivanja, njegovo snažno infracrveno oko hvata svjetlost desetina mladih galaksija, koje su postojale samo nekoliko stotina miliona godina nakon Velikog praska. Činjenica da teleskop nastavlja obarati vlastite rekorde sugeriše da nas čeka još više rekordnih otkrića.