Godišnjica tragedije spejs šatla Kolumbija: Letilica uništena pri povratku na Zemlju

Na današnji dan, 1. februara, obilježava se godišnjica tragedije spejs šatla Kolumbija, koje je uništeno prilikom povratka u Zemljinu atmosferu tokom misije STS-107. U nesreći je stradalo svih sedam članova posade, a ovaj incident zauvijek je promijenio NASA-u i svemirske programe širom svijeta.

Kolumbija je bila prvi spejs šatl i simbol tehnološkog napretka Sjedinjenih Američkih Država, lansirana prvi put 12. aprila 1981. godine. Njena misija STS-107 započela je 16. januara 2003. godine, kada je lansirana iz Kenedijevog svemirskog centra na Floridi. Tokom lansiranja, izolacijska pjena otpala je s vanjskog rezervoara goriva i udarila u lijevo krilo šatla, što je prouzrokovalo rupu u termalnim zaštitnim pločicama koje su štitile šatl od ekstremne toplote prilikom ponovnog ulaska u atmosferu.

Iako su inženjeri NASA-e primijetili oštećenje ubrzo nakon lansiranja, uprava je zaključila da ne postoji ozbiljna opasnost za šatl. Dodatni pregledi su zatraženi, ali ti zahtjevi nijesu odobreni, a odluka je donesena na temelju prethodnih incidenata s otpadanjem pjene koji nijesu imali ozbiljne posljedice.

Prilikom povratka u atmosferu 1. februara 2003. godine, visoke temperature i pritisci ušli su kroz rupu u lijevom krilu šatla, što je dovelo do gubitka aerodinamične stabilnosti. To je rezultiralo raspadom letjelice na visini od 63 kilometra iznad Teksasa pri brzini od oko 20.000 kilometara na sat, a ostaci šatla raspršeni su na području dugom nekoliko stotina kilometara. Posadi je samo 16 minuta nedostajalo do povratka na Zemlju, a cijeli svijet je pratili dramatičan trenutak u nevjerici tokom televizijskog prenosa.

U nesreći su poginuli svi članovi posade: Rick D. Husband (zapovjednik), William C. McCool (pilot), Michael P. Anderson (zapovjednik za teret), Ilan Ramon (prvi izraelski astronaut), Kalpana Chawla (specijalista za misiju), David M. Brown (specijalista za misiju) i Laurel B. Clark (specijalista za misiju). Columbia Accident Investigation Board (CAIB) sprovela je detaljnu istragu koja je otkrila kombinaciju tehničkih i organizacionih problema, pri čemu je glavni uzrok bila oštećena termalna zaštita.

Istraga je takođe ukazala na kulturu unutar NASA-e koja je ignorisala sigurnosne zabrinutosti i nije adekvatno reagovala na upozorenja inženjera. Nakon nesreće, NASA je uvela strože procedure za inspekciju letjelica i sigurnosne protokole, razvijajući tehnologije za bolju detekciju oštećenja tokom misija. Takođe su unaprijeđeni sistemi za hitne slučajeve. Nesreće Kolumbije i prethodna nesreća Čalendžera iz 1986. godine označile su krajnje granice sigurnosnih rizika povezanih s programom šatla, a NASA je 2011. godine povukla cijelu flotu šatla, prelazeći na sigurnije metode lansiranja.