Povodom rođenja Petra Šobajića: Istorija i nasljeđe jednog velikana

Na današnji dan, 29. juna 1891. godine, u Nikšiću je rođen Petar Šobajić, antropogeograf, geograf i etnolog. Nakon završetka osnovne škole u rodnom Nikšiću, školovanje je nastavio u Beogradu. Pod uticajem Jovana Cvijića, poznatog geografa sa kojim je bio u rodbinjskoj vezi, upisuje se na Filozofski fakultet (grupa za geografiju).

Tokom studija, obavio je niz istraživanja, posebno na području Crne Gore i Hercegovine, fokusirajući se na plemena i plemenski život. Zbog materijalnih razloga, prekinuo je studije i vratio se u Nikšić, gdje je radio kao nastavnik u gimnaziji. Tokom Prvog svjetskog rata, bio je interniran u Mađarsku, a nakon oslobođenja, završio je studije geografije i geologije.

Bio je jedan od prvih saradnika Etnografskog instituta SANU. Ostavio je značajno etnogeografsko nasljeđe kroz djela poput „Crna Gora i Crnogorci”, „Bjelopavlići i Pješivci”, „Nikšić–Onogoš”, „Dabarško polje u Hercegovini” i „O postanku dinarskih plemena”. Umro je u Beogradu 1957. godine.

Petr Šobajić je, ispitujući poreklo svakog bratstva u plemenu, došao do saznanja da u sastav plemena Bjelopavlića ulaze tri različite grupe: starinci, Dukađinci i noviji doseljenici. Starincima naziva Lužane, ostatak starog srpskog stanovništva Gornje Zete, kojih je veoma malo u plemenu. Najviše je Dukađinaca, nazvanih po mjestu Dukađinu odakle su poreklom.

Prema predanju najjače grupe plemenika, Dukađinaca, oni vode poreklo od zajedničkog pretka, koji se zvao Bijeli Pavle. Predanje tvrdi da su oni osnivači plemena Bjelopavlića, a to ime nosi po njihovom rodonačelniku. Predanje o dolasku Bijelog Pavla među Lužane poznato je od ranije, a prvi ga je zabilježio Vuk Karadžić.

Predanje glasi: Bijeli Pavle je bio sin Leke kapetana, čiji su dvori bili u Dukađinu kod Peći. Kada su Turci napali Kosovo, Leka pogine, a njegovi sinovi Gavra i Bijeli Pavle prebegnu u Zetu. Gavra se kasnije vrati na starinu i primi islam, dok se Bijeli Pavle nastanio među Lužanima u Bjelopavlićima. Zvao se „Bijeli“ zato što je imao bijelu kosu.

Kada je Bijeli Pavle došao u Bjelopavliće, zatekao je Lužane koji su tada naseljavali cijelo pleme. Lužani su bili stari srpski narod, ali su postali bezbožni. Njihovo sabiralište bila je stara crkva sv. Nikole na Jelenku. Na saboru kod Jelenka naišla je „sveta kraljica“ (Jelena), koja je putovala ka Onogoštu, pa je svratila kod Lužana i pozdravila ih: „Pomogao Bog, gospodo i braćo Srbi!“ Međutim, niko od Lužana nije prihvatio Boga. Kraljica je tražila nekoga da je isprati do Onogošta, ali su i to s prezirom odbili i pokazali joj na Bijelog Pavla, rekavši joj da je on došao iz njene zemlje.

Pavle pođe sa kraljicom, a kada ona sazna od njega ko je i odakle, prokune Lužane rečima: „Neka ih, da Bog da krvavi zec među njih ušunjao i oko njega se svi poubijali, a što ostane to tebi u podnožju bilo!“ U tom trenutku, kada je izrekla te reči, naiđe zec pored lužanskog sabora, a jedan ga pogodi i ubije uglednog vođu, dok se njegovi skupe da mu se osvete, te se među njima izrodi takva svađa i pokolj da je krv tekla niz stranu Krvavče iznad crkve, koja se od tada tako zove.

Kada su čuli u kući o pogibiji svojih, pobiće se i oni među sobom, tako da je malo ko od Lužana preostao. Odatle je ostala uzrečica koja se često čuje: „Da ćemo se poklati ko Lužani“. Kada se Bijeli Pavle vratio i video šta se dogodilo s Lužanima, nastanio se u selu Sretni u sredini plemena i oženio se kćerkom bana lužanskog. Tu se množilo i odatle raseljavalo njegovo potomstvo, a sve ono što su pritisli od lužanskog zemljišta, po njima se prozvalo Bjelopavlići.