SAD planiraju promjenu energetske mape Balkana kroz nove projekte

Sjedinjene Američke Države žele da promijene energetsku mapu Balkana kroz brojne projekte koji se planiraju od Hrvatske, preko Bosne i Hercegovine, do Sjeverne Makedonije, Albanije, Crne Gore, Kosova i Srbije. Projekti uključuju nove gasovode, LNG terminale i gasne elektrane, uz političku i finansijsku podršku Vašingtona i Brisela.

Neki projekti su već u fazi izgradnje ili ugovaranja, dok su drugi još u planiranju. Regionalni energetski sistem postepeno se preusmjerava ka prirodnom gasu iz SAD, Azerbejdžana i Mediterana. Jonathan Stern, profesor Oksfordskog instituta za energetske studije, naglašava da je jugoistočna Evropa već razvila alternativne pravce snabdijevanja. On ističe postojanje LNG terminala u Grčkoj i Hrvatskoj, kao i Južni gasni koridor iz Azerbejdžana, uz rumunsko gasno polje Neptun Deep u Crnom moru, čija bi eksploatacija trebalo da počne naredne godine.

Crna Gora, iako nema gasnu mrežu, postaje dio američkog LNG koncepta kroz planove za terminal u Luci Bar i buduće gasne elektrane. U februaru ove godine, Crna Gora je učestvovala na američkom Transatlantskom gasnom bezbjednosnom samitu u Vašingtonu, gdje je potpisana zajednička izjava o saradnji sa SAD u energetici. Američke kompanije Enerflex i Wethington Energy Innovation potpisale su memorandum sa Vladom Crne Gore o pripremi projekta, ali još nema dogovora o snabdijevanju LNG-om niti definisanih količina.

Podgorica podržava projekat Jonsko-jadranskog gasovoda (IAP), koji bi povezao Transjadranski gasovod (TAP) u Albaniji sa Hrvatskom, ali je projekat još u početnoj fazi. Takođe, razmatra se više gasnih elektrana snage od 50 do 400 megavata u Baru, Podgorici i Pljevljima, uključujući hibridne modele i prenamjenu postojećih postrojenja. Prema studijama rađenim za Elektroprivredu Crne Gore, sve razmatrane opcije ocijenjene su kao tehnički izvodljive i ekonomski isplative.

U međuvremenu, Bosna i Hercegovina je u fokusu zbog projekta Južne gasne interkonekcije sa Hrvatskom, koji bi omogućio pristup LNG terminalu na Krku i alternativnim dobavljačima gasa. Istovremeno, vlasti Republike Srpske razvijaju posebne gasne veze sa Srbijom, uključujući projekat Istočne interkonekcije od Bijeljine prema Banjoj Luci.

Srbija nastoji da zadrži ulogu regionalnog energetskog čvorišta otvarajući prostor za američki LNG i nove zapadne investicije. Ministarka energetike Srbije potpisala je zajedničku izjavu sa SAD i više država istočne i centralne Evrope.

Kosovo nema gasnu infrastrukturu i potpuno se oslanja na termoelektrane na ugalj, dok Sjeverna Makedonija gradi novu gasnu infrastrukturu uz podršku Vašingtona i Brisela. Gasovod Gevgelija–Negotino je u izgradnji i povezaće ovu zemlju sa grčkim LNG terminalima, sa početnim kapacitetom od 1,5 milijardi kubika godišnje.

Albanija je potpisala strateški sporazum vrijedan šest milijardi dolara sa američkom kompanijom Venture Global i grčkom kompanijom Aktor LNG USA, što uključuje razvoj energetskog centra u Valoni. Stručnjaci upozoravaju da sama infrastruktura nije dovoljna za energetsku bezbjednost i da države moraju obezbijediti dugoročne i stabilne ugovore o snabdijevanju iz više izvora.