Hrvatska nervoza zbog Srbije

Evropska komisija nije donijela odluku o zamrzavanju finansijskih sredstava namijenjenih Srbiji, već samo procjenjuje da li su ispunjeni uslovi za isplatu iz evropskih fondova, izjavio je portparol Komisije Markus Lamert. Ova izjava je relavitizovala raniju medijsku tvrdnju da je Beogradu već blokirano 1,5 milijardi evra.

Poruka iz Brisela izazvala je pažnju i u hrvatskim medijima, koji konstatiraju da je prethodno stvorena pogrešna slika o 'zamrzavanju' novca Srbiji. Umjesto formalne kaznene mjere, riječ je o redovnoj proceduri u kojoj Evropska komisija provjerava da li zemlje korisnice ispunjavaju uslove za isplatu sredstava, uključujući sredstva iz Plana rasta za Zapadni Balkan.

Ranije je evropska komesarka za proširenje Marta Kos izjavila da su isplate Srbiji zaustavljene zbog nazadovanja u oblasti vladavine prava, demokratije i slobode medija. Ona je u Evropskom parlamentu upozorila da Srbija rizikuje pristup iznosu od oko 1,5 milijardi evra ako ne ispuni uslove, međutim iz najnovijeg objašnjenja Komisije proizlazi da formalna odluka o zamrzavanju tog novca ipak nije donijeta.

Lamert je naglasio da Evropska komisija 'kontinuirano procjenjuje' ispunjenost uslova za podršku iz finansijskih instrumenata EU i da je to uobičajen dio primjene tih instrumenata. On je, međutim, ponovio da Brisel očekuje od Srbije da u potpunosti primijeni mišljenje Venecijanske komisije u vezi sa spornim pravosudnim zakonima, što će biti jedan od uslova za nastavak isplata iz Plana rasta.

Hrvatski analitičari u ovome vide širi politički problem za Brisel. Evropska unija nije jedinstvena u odnosu prema predsjedniku Srbije Aleksandru Vučiću. Iako u dijelu evropske administracije raste nezadovoljstvo zbog politike Beograda, unutar EU i dalje postoje krugovi koji Srbiju vide kao važnog partnera i ne žele da se protiv nje primijene oštrije mjere.

Hrvatski mediji posebno ukazuju na uticaj Evropske narodne partije, u kojoj je Srpska napredna stranka pridruženi član, kao i na činjenicu da raniji pozivi na oštriji odnos prema Beogradu nisu dobili snažnu podršku u Evropskoj komisiji. U Briselu se, prema tim ocjenama, vodi tiha borba između onih koji traže sankcionisanje Srbije i onih koji smatraju da bi takva politika bila kontraproduktivna.

Umjesto najavljivanog 'teškog udarca' Srbiji, za sada je došlo do birokratske formulacije: nema odluke o zamrzavanju, ali će isplate zavisiti od ispunjavanja uslova. Drugim riječima, Brisel šalje političku poruku, ali izbjegava formalni potez koji bi označio otvoreni sukob sa Beogradom.

Za Srbiju je ključno pitanje da li će, nakon mišljenja Venecijanske komisije, sporni pravosudni zakoni biti izmijenjeni i da li će biti otklonjene posljedice njihove primjene. Za Evropsku uniju, međutim, ovo je i test njene unutrašnje kohezije: da li će prema Srbiji voditi jedinstvenu politiku ili će se nastaviti praksa u kojoj jedan dio Brisela najavljuje pritisak, a drugi ga ublažava prije nego što postane stvarna mjera. Taj raskorak sada izaziva nervozu u Zagrebu.

Hrvatski mediji praktično priznaju da se narativ o već zamrznutih 1,5 milijardi evra pokazao kao preuranjen, dok istovremeno ukazuju da Vučić u Evropskoj uniji i dalje ima dovoljno uticajnih sagovornika da Brisel ne povuče potez koji bi mnogi njegovi kritičari željeli.