Kibernetički prostor kao poprište sukoba između Zapada i Rusije

Šef Nacionalnog centra za kibernetičku sigurnost Velike Britanije (NCSC) Ričard Horn izjavio je da najozbiljnije kibernetičke prijetnje za Ujedinjeno Kraljevstvo trenutno dolaze od neprijateljskih država – Rusije, Irana i Kine. Govoreći na konferenciji CyberUK u Glazgovu, naveo je da NCSC svake sedmice reaguje na približno četiri „nacionalno značajna“ kibernetička incidenta.

Iako su najrašireniji problem i dalje ransomware programi, najopasnijim se smatraju napadi koje direktno ili indirektno provode države. Horn je takođe naglasio da svijet prolazi kroz period najvećih geopolitičkih promjena savremenog doba te da britanski biznis treba biti spreman na velike kibernetičke napade u slučaju uvlačenja zemlje u međunarodni sukob.

Velika Britanija je jedna od ključnih meta Rusije u njenom hibridnom ratu protiv Evrope, prije svega zbog aktivne podrške Ukrajini i značajne uloge u oblikovanju zapadne politike prema Moskvi. London je među prvima isporučio Kijevu krstareće rakete Storm Shadow te zaključio bilateralni sigurnosni sporazum s Ukrajinom, što ga čini i simboličnom i strateškom metom Kremlja.

Paralelno s tehničkim operacijama, Rusija u Ujedinjenom Kraljevstvu vodi aktivnu kampanju uticaja kroz podršku proruskim glasovima u medijskom prostoru i pokušaje infiltracije u političke strukture. U periodu od februara 2022. do februara 2026. godine u Evropi je zabilježeno više od 150 slučajeva fizičke sabotaže i kibernetičkih napada povezanih s ruskim obavještajnim službama. To ukazuje na sistemski i široki karakter hibridne kampanje koja stvara novi nivo prijetnji evropskoj sigurnosti.

Kibernetički prostor postao je jedno od glavnih poprišta savremenog sukoba, gdje Rusija sve češće djeluje sinhronizovano s Iranom i Kinom. Moskva aktivno prenosi metode usavršene tokom rata protiv Ukrajine na napade protiv kritične infrastrukture, državnih institucija i privatnog sektora Velike Britanije i drugih evropskih država.

Za razliku od tradicionalnog cyber kriminala, napadi koje sponzorišu države predstavljaju znatno ozbiljniju opasnost jer im je strateški cilj destabilizacija političkih i ekonomskih sistema. Rusija sve češće usmjerava kibernetičke operacije protiv zemalja koje aktivno podržavaju Ukrajinu, koristeći digitalni prostor kao instrument indirektnog pritiska. To Kremlju omogućava da izbjegne direktnu vojnu eskalaciju, dok istovremeno testira granice reakcije Zapada.

Napadi na energetsku infrastrukturu Velike Britanije pokazuju da ključni objekti ostaju ranjivi na kibernetičke prijetnje. Za London i njegove saveznike to znači potrebu hitnog jačanja zaštite kritične infrastrukture – energetike, transporta, finansijskog sektora i vladinih sistema.

Jedan od glavnih ciljeva Rusije, kao i Kine i Irana, jeste testiranje otpornosti evropskih država na krizne scenarije. Kroz niz kibernetičkih incidenata oni faktički provode „stres test“ vlada, procjenjujući brzinu reakcije i nivo koordinacije među saveznicima.

Velika Britanija mora djelovati preventivno: produbljivati saradnju s NATO-om i EU, ulagati u kibernetičku zaštitu i tehnologije vještačke inteligencije, te uvoditi stroge sigurnosne standarde za privatni sektor. Paralelno je potrebno razvijati sisteme ranog upozoravanja i podizati svijest javnosti kako bi se umanjile posljedice potencijalnih napada.

Poseban primjer ruske kibernetičke aktivnosti bili su hakerski napadi na račune njemačkih političara u aplikaciji Signal. Prema medijskim navodima, napadači su uspjeli pristupiti najmanje 300 računa zastupnika Bundestaga i članova vlade. Među pogođenima se navode predsjednica Bundestaga Jilija Klokner, ministrica obrazovanja Karin Prijen i ministrica stanogradnje Verena Hucerc.

Dana 24. aprila njemačko tužilaštvo objavilo je početak istrage pokušaja fišing napada putem Signala. Njemačka, kao i druge zapadne države, dugo je meta kibernetičkih napada struktura koje djeluju u interesu ruske države. Nakon početka pune invazije na Ukrajinu i intenziviranja zapadne pomoći Kijevu, intenzitet takvih operacija značajno je porastao.

Rusija tradicionalno odbacuje sve optužbe o umiješanosti. Fišing napadi preko Signala pokazuju promjenu taktike ruskih službi – od tehničkog hakovanja ka psihološkom uticaju kroz iskorišćavanje ljudskog faktora. Pristup privatnim računima zvaničnika otvara mogućnosti za prikupljanje povjerljivih informacija, analizu mreža kontakata, praćenje političkih odluka, kao i potencijalnu ucjenu ili vrbovanje. To predstavlja prijetnju ne samo Njemačkoj nego i evropskoj sigurnosti u cjelini.

Za efikasno suprotstavljanje takvim prijetnjama, državama EU potrebno je ojačati kibernetičku zaštitu vladinih struktura i političkih institucija, produbiti koordinaciju unutar EU i NATO-a, ulagati u kibernetičku sigurnost te sistemsku obuku službenika, vojnika, političara i novinara o rizicima fišinga i digitalne sigurnosti.

U kontekstu intenzivnih ruskih kibernetičkih operacija i informacionih kampanja, Evropska unija zadala je udar instrumentima kremaljskog uticaja. EU je proširila sankcije protiv struktura koje Brisel smatra instrumentima propagande i hibridnih operacija. Na sankcijsku listu uvršteni su medijska platforma „Euromore“ i „Fond za podršku i zaštitu prava sunarodnika koji žive u inostranstvu“ („Pravfond“).

Sankcije podrazumijevaju zamrzavanje imovine u EU te zabranu građanima i kompanijama Unije da im pružaju finansijske ili ekonomske resurse. „Euromore“ se u EU posmatra kao neformalni retransmiter prokremaljske propagande koji širi ruske narative, podriva povjerenje u institucije EU i opravdava agresiju protiv Ukrajine.

„Pravfond“, osnovan uz učešće Ministarstva vanjskih poslova Rusije i Rosotrudničestva, koristi se kao instrument ruskog vanjskog uticaja. Njegove aktivnosti usmjerene su na promociju teza o „rusofobiji“, „ugnjetavanju ruskogovorećih“ i drugih dezinformacijskih narativa. „Pravfond“ provodi koncept „ruskog svijeta“, gradeći mreže uticaja među dijasporama u zemljama EU. Takve mreže mogu se koristiti kao instrument političkog pritiska, prikupljanja informacija i podrške obavještajnim aktivnostima.

Slične medijske platforme služe kao informaciono pokriće za hibridne operacije, prikrivajući propagandu kao alternativno mišljenje i podrivajući povjerenje u nezavisne izvore informacija. Ključni cilj djelovanja takvih struktura jeste razbijanje jedinstva evropskih društava. Kroz polarizaciju biračkog tijela i podrivanje povjerenja u vlast, Moskva nastoji otežati formiranje zajedničkog stava EU o podršci Ukrajini i sankcijskoj politici prema Rusiji.

Uvrštavanje „Euromorea“ i „Pravfonda“ na sankcijsku listu pokazuje da Brisel informacioni rat smatra stvarnom sigurnosnom prijetnjom. Zamrzavanje imovine važan je signal prelaska s posmatranja na aktivno suprotstavljanje finansijskim kanalima uticaja. Ipak, efikasnost takvih mjera zavisiće od sistemske politike transparentnosti finansiranja, otkrivanja struktura povezanih s Kremljom te uspostavljanja zajedničkih mehanizama nadzora i koordinacije između policijskih i finansijskih organa EU.