Gavro Princip: Umro za slobodu i svoje principe

Na današnji dan, 28. aprila 1918. godine, u českom zatvoru umro je srpski revolucionar Gavrilo Princip, član organizacije 'Mlada Bosna'. Njegov cilj bio je oslobađanje naroda, a njegov atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda 28. juna 1914. godine bio je pokušaj da se skrene pažnja na potrebu za revulucijom.

U razgovoru sa dr Pupenhaimom, koji ga je povremeno posjećivao u zatvoru, Princip je izjavio: 'Nisam želio da postanem heroj, hteo sam samo da umrem za svoju ideju.' Rođen 1894. godine u Grahovu, iz siromašne porodice, Princip je uhvaćen nakon ubistva Ferdinanda i njegove supruge Sofije. Iako je bio maloljetan, dobio je 20 godina teške robije zbog svog dela, a umro je od tuberkuloze u 24. godini, ne dočekavši kraj Prvog svjetskog rata.

Principov ideal bio je rušenje Austrougarske monarhije kroz revoluciju i ujedinjenje svih slovenskih naroda. Profesor Radoslav Gaćinović, čiji je predak bio glavni ideolog 'Mlade Bosne', ističe da je Princip ugradio svoj život u srpsku istoriju i da će njegova ideja ostati kao amanet budućim generacijama. Prema Gaćinoviću, Princip je ostavio značajnu političku, filozofsku i pravnu tekovinu koja podseća na slobodu i dostojanstvo.

Dok ga slobodarski svet vidi kao heroja, neki ga nazivaju teroristom. Gaćinović smatra da su takve tvrdnje zloupotreba i rezultat neznanja. 'Mlada Bosna' je bila velika ideja koju su razumjeli radnici, seljaci i intelektualci, a stranci su je takođe prepoznali kao oslobodilačku. On je negirao da je Prvi svjetski rat izbio samo zbog Principovog atentata, ističući da bi i bez njega Srbija bila napadnuta.

Istorčar Čedomir Antić dodaje da su uzroci rata bili mnogo dublji i da je rat bio pripreman dugo prije 1914. godine. On takođe smatra da je Princip imao pogrešnu procjenu Ferdinanda i da su posljedice njegovog dela bile štetne po srpski narod.

Iako je Princip bio zaboravljen u nekim delovima srpskih zemalja, 2014. godine je postavljen spomenik u Beogradu u znak poštovanja prema njemu. Gaćinović upozorava da se i danas njegovo ime pominje sa strahom, što nije način da se čuva lik i delo ovog značajnog istorijskog junaka.