Na današnji dan: Revolucija koja je promijenila Portugaliju i sudbina 'Crnog barona' u Beogradu

Na današnji dan, 25. aprila 1974. godine, u Portugalu, u Revoluciji karanfila, oboren je autokratski režim Marcela Kaetana. Na isti dan, godinu kasnije, na prvim slobodnim izborima posle pola veka, pobijedila je Socijalistička partija Marija Soareša.

Portugalija, država na zapadu i jugozapadu Iberskog poluostrva u jugozapadnoj Evropi, je najzapadnija zemlja kontinentalne Evrope. Graniči se sa Španijom na severu i istoku, a na zapadu i jugu izlazi na Atlantski okean. U sastav Portugala ulaze dva arhipelaga u Atlantskom okeanu, Azori i Madeira. Glavni grad je Lisabon, a službeni jezik je portugalski. Za kulturu Portugala karakteristična je fado muzika. Portugalska hrana je bazirana na ribi, tunjevini i pirinču, rižotu. Ova zemlja je poznata po svojim vinima, sirovima, kao i pomorandžama. Portugalska kolonijalna arhitektura prisutna je u raznim delovima sveta, najviše u Brazilu, Indoneziji i u Makau. Kula Belem, Tvrđava Svetog Đorđa i Trg Pedra IV su primeri portugalske arhitekture.

Prostorima Portugala tokom istorije prošli su i zadržali se mnogi narodi i civilizacije: Iberi, Kelti, Fenikjani i Kartaginjani, Grci, germanska plemena (Svevi i Vizigoti) i Mavari, a svojim kulturama ostavili su traga u ovoj zemlji. Ime Portugalija samo po sebi otkriva delove rane istorije ove zemlje, ono potiče od moguće mešavine grčkog i latinskog imena, mešavine keltskog i latinskog, ili mešavine fenikanskog i latinskog. Portugalija se, kao nezavisna država, prvi put pojavila tokom srednjeg veka (1179. godine), a svoj uticaj uvećala je i proširila tokom XV i XVI veka, u doba velikih geografskih otkrića, postavši velika ekonomska, politička i kulturna sila i stvorivši veliku Portugalsku imperiju koja se prostirala od Brazila, preko Afrike, Indije i Kine, do Istočnog Timora u Indoneziji.

Portugalija je bila svetska sila u doba otkrića, jer su portugalski pomorci otkrili pomorski put do Amerike, Afrike, Indije i dalekog Istoka. Vasco da Gama je otkrio pomorski put za Indiju, Pedro Kabral je, na putu za Indiju, otkrio Brazil, a Fernando Magelan predvodio je špansku ekspediciju koja je prva oplovila svet. Portugalija je 1580. godine prvi put u istoriji izgubila nezavisnost, našavši se pod vlašću Španije, čime je počelo propadanje Portugala kao velesile. I posle ponovnog uspostavljanja nezavisnosti (1640. godine), Portugalija je nastavila da gubi ekonomsku i političku moć, i to zbog niza događaja kao što su zemljotres u Lisabonu, Napoleonova osvajanja, nezavisnost Brazila i građanski rat između apsolutista i liberala. Godine 1910. zbačena je monarhija. Dobar deo XX veka (1927—1974. godine) Portugalija je provela pod desničarskom diktaturom. Dana 25. aprila 1974. godine, levo orijentisani vojni puč zvani „Revolucija karanfila“ zbacio je represivni režim, posle čega je zemlja prošla kroz velike demokratske reforme. Godine 1975. Portugalija je dala nezavisnost svojim preostalim kolonijama. Portugalija je jedna od osnivača NATO-a, a od 1986. godine član je Evropske ekonomske zajednice, današnje Evropske unije.

Na današnji dan, 25. aprila 1928. godine, umro je ruski baron Petar Nikolajevič Vrangel, jedan od najznačajnijih belogardejskih generala, koji se posle Oktobarske revolucije borio u Ukrajini protiv sovjetske vlasti. Posle poraza u novembru 1920. godine, kada je Crvena armija zauzela utvrđenje na Perekopu, s ostatkom snaga je napustio Rusiju. Sahranjen je u Ruskoj pravoslavnoj crkvi u Beogradu. Petar Nikolajevič Vrangel bio je baron, general, aktivni učesnik i vođa antiboljševičkog pokreta u Ruskom građanskom ratu posle Oktobarske revolucije 1917. godine. Bio je poznat pod nadimkom „Crni baron“, jer je najčešće nosio crnu kozaku uniformu.

Na beogradsku železničku stanicu, jedne oktobarske večeri, stigao je vagon koji je na poslednje putovanje iz prijestonice Belgijskog kraljevstva donio kovčeg sa ruskim generalom Petrom Nikolajevičem Vranglom. Bila je to 1929. godina. Vrangl, general iz prošlosti, otišao je u Brisel iz Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a njegovi posmrtni ostaci, više od godinu dana posle što je preminuo, preneti su u zemlju koja se tek nepunih devet meseci zvala Kraljevina Jugoslavija. Procesija tokom koje je Vranglov kovčeg na lafetu prenet od železničke stanice do ruske crkve na Tašmajdanu prošla je kroz centar Beograda. Okupila se velika masa sveta. Izuzetno dugačku kolonu predvodio je dečak sa krstom, za njim su nošeni jastučići sa ruskim i stranim odlikovanjima. Potom, venci, toliko ih je bilo da su gotovo ispunili unutrašnjost nevelike ruske crkve. Na čelu je bio venac kralja Aleksandra. Lenta jednog od venaca nosila je natpis: „Heroj je umro – ideja je besmrtna. Nacionalnom vođi – vojna organizacija iz Soluna.“ Bjelogardejci i njihove porodice, gubitnici u ogorčenom građanskom ratu, izbegli su poslednjim brodovima iz crnomorske luke Odese od terora komunista u kojem je ubijeno više miliona ljudi, posle potpunog vojnog poraza u dugim i krvavim bitkama. Preko Konstantinopolja (danas Istanbul) uspeli su da 1924. godine napokon nađu sigurno utočište u tadašnjoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, čiji kralj Aleksandar I Karađorđević ih je dočekao širom raširenih ruku, obezbedivši im bratsko utočište i konačan mir posle duge patnje. Bili su to uglavnom obrazovani ljudi, profesori, činovnici, arhitekte, lekari, nešto oficira i vojnika i sveštenika. Prema kasnijem popisu iz 1937. godine, bilo ih je blizu trideset hiljada. Predvodio ih je general Petar Vrangl, poslednji vojni komandant monarhističkih snaga u građanskom ratu. U Beogradu su ubrzo po dolasku osnovali svoju Rusku zagraničnu crkvu, koju su smatrali jedinom pravom ruskom crkvom i na prvom skupu u Topčideru izabrali i sopstvenog patrijarha. Kralj Aleksandar je deo ovih ljudi uključio u sastav vojske Kraljevine SHS, odnosno, kasnije Kraljevine Jugoslavije, i to kao posebne ruske formacije. Sve ih je prožimala duboka čežnja za ostavljenom domovinom, i vera u skori pobednički povratak. Zahvaljujući svestranoj podršci srpske vladajuće elite, emigranti su do 1941. godine stekli u Jugoslaviji značajan nivo prava i sloboda. Život ruske emigracije u Kraljevini Jugoslaviji bio je zapažen kao i njen doprinos razvoju nauke, umetnosti i prosvete u Srbiji. U pretežno agrarnoj zemlji koju je prethodno teško pogodio razoran Prvi svetski rat, relativno dobro školovani i obučeni ruski emigranti uspeli su da zauzmu određene društvene položaje.