ASK podsjeća na pravila tokom predizbornih kampanja

Agencija za sprečavanje korupcije (ASK) objavila je siže obaveza i uputstva za stranke, javne funkcionere, državne i lokalne organe, kao i organe izvršne vlasti, te sve ostale koji će na bilo koji način biti uključeni u izbore tokom 2027. godine.

Iako je jedini siguran termin izbora onaj za lokalne samouprave 13. juna naredne godine, Agencija je usvojila preporuke Međunarodne fondacije za izborne sisteme (IFES) koja je uz finansijsku pomoć Britanske ambasade protekla dva mjeseca radila na ovim dokumentima. Riječ je o podzakonskom okviru za sprovođenje novog Zakona o finansiranju političkih subjekata i izbornih kampanja, kojim su determinisane procedure, smjernice i metodologije nadzora ASK-a.

Prema dostupnim materijalima, smjernicama za javne funkcionere i organe izvršne vlasti tokom izborne kampanje predočena su ograničenja sa ciljem „sprečavanja zloupotrebe javne funkcije i javnih resursa i obezbjeđivanja ravnopravnosti među učesnicima na izborima“. Ta pravila odnose se na „javne funkcionere na državnom i lokalnom nivou“, te na „državne i lokalne službenike“.

Propisano je da su dužni da „postupaju politički neutralno tokom izborne kampanje“, zatim da „pokažu uzdržanost u korišćenju svoje javne funkcije, ovlašćenja ili javnih resursa u izborne svrhe“ i da „obezbijede jasnu odvojenost obavljanja dužnosti funkcionera i aktivnosti povezanih s izbornom kampanjom“. Tokom kampanje im nije dozvoljeno da „organizuju ili učestvuju u manifestacijama, svečanim otvaranjima infrastrukturnih i drugih objekata, javnim ceremonijama i sličnim događajima finansiranim iz javnih sredstava“, kao i „učestvovanje u aktivnostima koje predstavljaju izbornu kampanju tokom radnog vremena“.

Istovremeno, nije dozvoljeno „koristiti javne resurse u svrhe kampanje… kao što su javne prostorije, vozila, oprema ili zaposlena lica“. Precizirano je da je puštanje u rad objekata moguće bez javnih svečanosti i bez prisustva funkcionera. Izvršna vlast i njeni predstavnici su dužni da se uzdrže od bilo čega čime bi uticali na ravnopravnost kandidata, uključujući „imenovanje, postavljanje ili razrješenje rukovodećih lica“ - osim u nužnim slučajevima.

Isto se odnosi na „donošenje odluka o raspodjeli budžetskih sredstava izvan usvojenog budžeta“, „zaključenje ugovora koji imaju fiskalne posljedice po naredne budžetske godine“ i „pokretanje novih investicionih projekata koji nijesu već ugovoreni“.

U dijelu koji se odnosi na budžetsku potrošnju, podsjećaju kako se ne može trošiti više od mjesečnog planiranog iznosa, da se „ne isplaćuje jednokratna finansijska pomoć ili subvencije tokom kampanje, osim u vanrednim okolnostima“, a ne mogu se ni otpisivati dugovi, niti uvoditi subvencije tokom kampanje.

Za državne i lokalne organe propisano je da „javne resurse ne smijete da koristite za podršku političkim subjektima“. To uključuje finansijska sredstva, prostorije, vozila i zaposlene. Dodatno je naglašeno da „ne mogu koristiti kancelarije, prostorije… za aktivnosti izborne kampanje“, te da „ne distribuiraju propagandni materijal niti prikupljaju potpise u prostorijama državnih ili lokalnih organa“.

Zaposleni u ovim organima ne mogu biti zaposleni niti angažovani za potrebe kampanje, a upozorava se i da se „ne koriste službena vozila za potrebe kampanje“. Kako bi se poštovalo načelo transparentnosti, moraju se redovno objavljivati analitičke kartice svih računa, socijalnih davanja, ugovora i putnih naloga, pri čemu organi „moraju dostaviti ASK-u relevantne informacije… od dana objave izbora, pa sve do mjesec dana poslije dana održavanja izbora“.

ASK će kontrolom obuhvatati sve troškove, korišćenje resursa, socijalna davanja i zapošljavanje. Eventualna neusaglašenost, dodaju, može dovesti do „upravnog ili prekršajnog postupka“ i „novčane kazne ili drugih pravnih posljedica”.

Treća lica - firme ili osobe - koja su na bilo koji način dio predizborne kampanje moraju otvoriti poseban žiro-račun prije početka saradnje na takvim projektima, i o tome obavijestiti ASK u roku od tri dana. Njima je zabranjeno da utroše više od 10.000 eura, kao i da zaključe ugovor na osnovu kojeg bi snosili troškove kampanje u korist nekog političkog subjekta.

Veći dio ovih smjernica bio je i ranije „u opticaju“, ali rijetko se mogu navesti oni koji su ih doslovno poštovali. Posljednji „najzvučniji“ primjer bio je onaj aktuelnog predsjednika Jakova Milatovića tokom predizborne trke u Glavnom gradu krajem septembra 2024. godine. Prema odluci ASK-a, on je tada prekršio Zakon o finansiranju političkih subjekata i izbornih kampanja jer je promotivni video za podršku svoje liste „Za bolju Pogoricu“ snimio u predsjedničkom kabinetu.