Politička filozofija Paula Holbacha

Paulo Holbach (Holbach, 1723‒1789) bio je jedan od klasičnih političkih ideologa građanske klase u 18. stoljeću. Njegove političke ideje bile su deo revolucionarnih pogleda građanske klase tog doba, usmjerenih protiv idealizma, religijskog mračnjaštva, feudalnog sistema ekonomske eksploatacije i političkog apsolutizma. Holbach i drugi prosvjetitelji širom Evrope ostavljali su otvoren prostor za pravo naroda na revoluciju, tj. oružanu promjenu sistema na osnovu političke formule o suverenosti naroda.

Ruženje sistema feudalnih odnosa, koji je datirao još od ranog Srednjeg veka, i njegova smjena novim sistemom građanskog društva i kapitalističke ekonomije, imalo je globalnu važnost. Ove promjene postale su model za kasnije revolucionarne promjene, a francuska revolucionarna politička filozofija bila je izvor za sve kasnije generacije evropskih zemalja. Holbach, etnički Nemac, nastanio se u Parizu, gdje je postao centralna figura među pripadnicima materijalističke filozofije.

U svojim djelima, Holbach prihvata i razrađuje materijalističku misao, povezujući je s proučavanjem prirodnih nauka. Njegovo glavno filozofsko delo je „Sistem prirode“, a napisao je i „Prirodnu politiku“, „Raskrinkano hrišćanstvo“ i „Društveni sistem“. Holbach je smatrao da bi se iz prirode trebale odstraniti sve natprirodne sile, a to se može postići samo suprotstavljanjem religiji koja se zasniva na idealizmu, dokazanim naučnim istinama.

Holoch polazi od toga da je priroda uzrok svega i da će ona večno postojati. Kretao je na rešenja pitanja čoveka kao prirodnog bića, smatrajući da je čovek proizvod prirode. Isto tako, čovek se ne može osloboditi prirode, pa čak ni u mislima. Misliti je rezultat visokoorganizovane materije, a razum je sposobnost svojstvena organizovanim bićima. Holbach je smatrao da se do mišljenja dolazi preko osećaja i percepcije, što podstiče čoveka na akciju i sposobnost da menja sebe i svoju društvenu okolinu.

Nakon razmatranja prirode čoveka, Holbach je prešao na etičke, društvene i političke stavove. On tvrdi da su svi ljudi sastavljeni od raznih rasnih karakteristika, ali nejednakost među ljudima nije štetna, već korisna. Klasnu stratifikaciju objašnjava različitim temperamentima i sposobnostima, a zakoni društva trebaju odražavati opštu volju i očuvanje opšteg interesa. Razum, kao svojstvo ljudi, pomaže im da prepoznaju potrebu za saradnjom i međusobnom pomoći.

Hollbach je također smatrao da je osnovna dužnost politike da očuva društvenu zajednicu, a ljudski egoizam je prirodna suština čoveka. Ljudi se udružuju radi zajedničkog života, a dostići sreću moguće je samo u društvu, uz pomoć drugih. Holbachov koncept društvenog ugovora podrazumijeva da se pojedinci obavezuju na međusobne usluge i saradnju, a država je institucija koja osigurava opšti interes.

Holbach je odbacivao učenje o prirodnom pravu, smatrajući da je država rezultat društvenog sporazuma. Za njega, zakoni zajedničkog života imaju obavezu da osiguraju opšti interes društvene zajednice, a svi zakoni koje predstavništvo donese moraju dobiti opštu saglasnost. Holbach je postavio princip narodnog suvereniteta, gdje vlast treba biti u službi naroda, a ne njegovih gospodara. On je smatrao da niko nema prirodno pravo zapovijedanja, već to pravo dolazi od ljudske zajednice.