Nova presuda Evropskog suda pravde i njen uticaj na ljudska prava u Crnoj Gori

Asocijacija Spektra je saopštila da nova presuda Evropskog suda pravde (predmet C-769/22) protiv Mađarske ima jasne implikacije za ljudska prava kvir i trans osoba u Crnoj Gori. Ova presuda, koja se odnosi na ozloglašeni mađarski anti-LGBT zakon, predstavlja značajan korak naprijed u zaštiti prava LGBTI osoba na nivou EU.

U saopštenju, koje potpisuje Aleksandra Kraljević, administrativna asistentkinja, navodi se da je presuda prvi put utvrdila kršenje člana 2. Ugovora o Evropskoj uniji, naglašavajući horizontalni diskriminatorni pristup prema LGBTI osobama. Ova odluka ima direktne implikacije na Crnu Goru, koja je u procesu pristupanja EU i obavezna je da uskladi svoje zakonodavstvo s pravnom tekovinom Unije.

Spektra ističe da presuda također ima posebno značenje za pravno priznavanje roda, s obzirom na to da je Sud utvrdio da je Mađarska diskriminisala osobe na osnovu seksualne orijentacije i rodnog identiteta. Ova odluka postavlja visoke standarde za zaštitu od diskriminacije transrodnih osoba i podiže ovu praksu na nivo Ugovora.

U analizi, Sud se poziva na prethodne slučajeve u vezi sa pravnim priznavanjem roda, naglašavajući važnost prava na privatni i porodični život. Ove presude su jasno ukazale na to da pravno priznanje roda ne smije biti uslovljeno invazivnim zahtjevima i da zemlje EU moraju međusobno priznavati odluke o priznavanju roda.

Iz Spektre poručuju da, s obzirom na ubrzanje pregovora Crne Gore sa EU, postoji obaveza da se usklade zakoni i mehanizmi implementacije s pravnom tekovinom Unije. Takođe, naglašavaju da Crna Gora još uvijek zahtijeva nehumani proces prinudne sterilizacije kako bi trans osobe mogle dobiti dokumenta koja odgovaraju njihovom identitetu.

Kako bi se ova praksa okončala, neophodno je usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja, koji je planiran za kraj drugog kvartala 2026. godine. Spektra apeluje na vladajuću većinu i Ministarstvo za ljudska i manjinska prava da prekinu blokadu ovog zakona i omoguće njegovo usvajanje u Skupštini.

Transrodne osobe su jedina zajednica u Crnoj Gori koja se suočava s ovim problemima, a Spektra zahtijeva hitno rješavanje situacije kako bi se omogućilo njihovo puno učešće u društvenom životu.