Kako je nastajao Pokret za nezavisnu Crnu Goru

Formiranje Pokreta za nezavisnu evropsku Crnu Goru predstavlja jedan od ključnih političkih procesa koji su prethodili referendumu 2006. godine. Iako je referendum bio vrhunac političke borbe za obnovu državnosti, njegova uspješna realizacija bila je rezultat višegodišnjeg sazrijevanja ideje o potrebi objedinjavanja političkih, intelektualnih i društvenih snaga u jedinstveni, koordinisani pokret.

U tom procesu posebno mjesto zauzimaju tri sastanka Inicijativne grupe održana između septembra i novembra 2004. godine, koji su predstavljali operativni i strateški temelj kasnijeg konstituisanja Pokreta. Nastanak Pokreta treba posmatrati u širem političkom okviru nakon 2002. godine, kada je, pod snažnim uticajem međunarodne zajednice, prije svega Evropske unije, odložen referendum o nezavisnosti i uspostavljena Državna zajednica Srbija i Crna Gora.

Ovakav razvoj događaja u značajnom dijelu crnogorske javnosti doživljen je kao političko odstupanje od dotadašnjeg kursa ka nezavisnosti. Istovremeno, procesi institucionalnog jačanja državne zajednice i insistiranje na „harmonizaciji“ ekonomskih sistema dodatno su učvršćivali novu realnost. Tadašnja istraživanja javnog mnjenja ukazivala su na pad entuzijazma za nezavisnost, što je kod suverenističkog bloka generisalo osjećaj hitnosti, ali i nepovjerenja prema sposobnosti tadašnje koalicione vlasti da održi obećanje i iznese proces raspisivanja referenduma o nezavisnosti.

Tokom marta i aprila 2004. godine započet je ciklus konsultacija sa ključnim političkim akterima, prije svega sa predsjednicima Demokratske partije socijalista i Socijaldemokratske partije, Milom Đukanovićem i Rankom Krivokapićem. Rezultat tih razgovora bio je visok stepen saglasnosti o tri ključna pitanja: procjeni političkog trenutka, nužnosti organizovanja referenduma u što skorijem roku i potrebi formiranja širokog pokreta koji bi nadilazio postojeće političke strukture.

Prvi sastanak Inicijativne grupe, održan 15. septembra 2004, imao je karakter političke dijagnoze postojećeg stanja. Zaključeno je da državna zajednica ne predstavlja održiv okvir za razvoj Crne Gore, već prepreku njenoj političkoj emancipaciji i međunarodnoj afirmaciji. U tom smislu, referendum je definisan kao nužan i legitiman demokratski instrument za razrješenje državnog statusa.

Na drugom sastanku, 15. oktobra 2004, fokus je pomjeren sa opštih političkih ocjena na konkretna organizaciona i strateška pitanja. Razmatran je model organizacije Pokreta, uključujući njegovu strukturu na državnom i lokalnom nivou, kao i okvir referendumske politike i osnovne elemente političke platforme. Posebna pažnja posvećena je metodologiji djelovanja – insistiralo se na smanjenju političkih tenzija, izbjegavanju konflikata i vođenju pozitivne, inkluzivne kampanje.

Treći sastanak, održan 12. novembra 2004. godine, predstavljao je završnu fazu konstituisanja inicijative. Na njemu je usaglašen naziv, Pokret za nezavisnu evropsku Crnu Goru, čime je jasno definisan i vrijednosni okvir djelovanja, a to je nezavisnost u funkciji evropske integracije i demokratskog razvoja. Takođe, finalizovani su ključni dokumenti – politička platforma, tekst Proglasa i organizacioni model.

Savjet Pokreta formalno je konstituisan na sjednici Savjeta 28. januara 2005. godine, kojom je predsjedavao Branko Lukovac, uz Radno predsjedništvo u sastavu: Hidajeta Bajramspahić, Branko Banjević, Časlav Vešović, Stanka Vučinić, Anđe Kapičić, Pavle Pejović, Andrija Popović i Mijat Šuković. Savjet je okupio izuzetno veliki broj društvenih aktera.

Za operativno sprovođenje aktivnosti formirano je Koordinaciono-izvršno tijelo, čiji je zadatak bio obezbijediti realizaciju programskih ciljeva, koordinaciju aktivnosti na svim nivoima i organizaciju referendumske kampanje. Tri sastanka Inicijativne grupe iz 2004. godine predstavljaju ključni moment u kojem je ideja o nezavisnosti institucionalizovana i pretvorena u operativni politički projekat.