Informbiro: Kraj jedne epohe

Komiunistički informativni biro, skraćeno Informbiro, osnovan je 1947. godine kao naslednik Kominterne, međunarodne komunističke organizacije koja je raspuštena 1943. godine pod pritiskom velikih sila. Na današnji dan, 18. aprila 1956. godine, raspušten je Informbiro, savjetodavno i koordinaciono tijelo devet evropskih komunističkih i radničkih partija, kojim su dominirali sovjetski komunisti.

Informbiro je osnovan kako bi se omogućilo sovjetskom lideru Staljinu da vrši uticaj na međunarodnom planu, nakon što su komunisti preuzeli vlast u više država Istočne Evrope. Predviđeno je da sjedište Informbiroa bude u Beogradu, gdje je održan prvi zvanični sastanak ove organizacije u decembru 1947. godine.

Prvi sukobi između Staljina i Tita počeli su već početkom 1948. godine, kada je Staljin bio nezadovoljan planovima Tita i Dimitrova o stvaranju Balkanske federacije. Sovjetski Savez je povukao svoje stručnjake iz SFRJ, a odnosi između komunističkih partija dviju država postali su napeti. Sukob je kulminirao Rezolucijom Informbiroa, objavljenom 28. juna 1948. godine na kraju savetovanja u Bukureštu, gdje je KPJ optužena za napuštanje komunističkih ideja.

Informbiro je pozvao “zdrave snage” u KPJ da se odupru rukovodstvu sa Titom na čelu. U narednim mesecima, odnosi SFRJ i SSSR-a su se pogoršali, a neki članovi KPJ, poput Andrije Hebranga i Sretena Žujojvića, otvoreno su stali na Staljinovu stranu. Usledili su montirani sudski procesi, a u SFRJ je formiran kazneni logor za “informbirovce” na Golom otoku, ostrvu u Jadranskom moru.

Vrh kriznog perioda dostignut je u jesen 1952. godine kada je SSSR planirao oružanu intervenciju u SFRJ, dok se JNA koncentrisala na istočnim granicama zemlje. Rezultat ovih tenzija bio je okretanje Jugoslavije Zapadu, sklapanje ugovora o vojnoj i ekonomskoj pomoći sa SAD, Britanijom i Francuskom. Tenzije između sukobljenih komunističkih partija su spale tek nakon Staljinove smrti 1953. godine, a odnosi su se poboljšali 1956. godine kada je Hruščov doputovao u zvaničnu posetu SFRJ.

Ipak, trajna posledica ovog razlaza je da SFRJ nikada više nije bila pod jakim uticajem SSSR-a i da su njeni građani uživali veće slobode u poređenju sa građanima drugih zemalja pod komunističkim vlastima. Mnogi koji su bili osuđeni na montiranim sudskim procesima su doživeli trajne traume, a desetine hiljada ljudi, većinom iz Srbije i Crne Gore, uhapšeno je tih godina, često bez pravog razloga, a naizgled prosovjetsko delovanje je bilo izgovor za unutrašnje obračune.