Brzina usvajanja zakona ugrožava kvalitet

Centar za demokratsku tranziciju (CDT) je u svojoj najnovijoj publikaciji upozorio na netransparentan i hitan postupak donošenja zakona u Crnoj Gori, što ugrožava kvalitet tih zakona i dovodi do potrebe za daljim izmjenama i dopunama. U publikaciji pod nazivom “Analiza rada Skupštine Crne Gore: Zakoni na traci, ograničena kontrola vlasti i neostvarena izborna reforma”, CDT je ukazao na dinamiku usvajanja zakona koja često rezultira unazađivanjem zakonskih rješenja nakon izglasavanja.

Među problematičnim zakonima su oni o državnim službenicima i namještenicima, kao i o slobodnom pristupu informacijama. Takođe, CDT kritikuje Skupštinu zbog nedovoljnog odgovora na ključni zadatak unapređenja izbornog zakonodavstva, naglašavajući da prema međunarodnim standardima izborno zakonodavstvo ne bi trebalo mijenjati u godini koja prethodi izborima, a opšti lokalni i potencijalno parlamentarni izbori su zakazani za jun.

Kako bi reforma bila sprovedena, morala bi biti završena najkasnije do sredine juna, a u ovom trenutku ostalo je svega nekoliko mjeseci za sveobuhvatnu reformu. U publikaciji se ističe da Predlog zakona o Vladi, predstavljen u februaru, ne donosi reformske pomake u radu izvršne vlasti, niti poboljšava odnos između Vlade i Skupštine.

Zamjenica izvršnog direktora CDT-a, Milena Gvozdenović, navela je da je tokom prošle godine Skupština usvojila 201 zakon, što predstavlja značajan rast u odnosu na raniji period, ali je naglasila da je za više od polovine zakona (115) predloženo donošenje po hitnom postupku. “Iako je ovakva dinamika značajnim dijelom uslovljena obavezama iz procesa pristupanja Evropskoj uniji (EU), evropska agenda se sve češće koristi kao univerzalno opravdanje za ubrzano donošenje zakona, uprkos jasnim upozorenjima iz EU da brzina ne smije biti na štetu kvaliteta”, kazala je Gvozdenović.

Ona je navela i primjere neusaglašenosti zakona, kao što je novi sistem Poreske uprave za registraciju privrednih društava koji ne funkcioniše zbog neusaglašenosti. “Primjer je i Zakon o finansiranju političkih subjekata i izbornih kampanja, za koji je Evropska komisija, svega četiri mjeseca nakon njegovog usvajanja, pozvala na dodatne izmjene radi povećanja transparentnosti i jačanja kontrole trošenja sredstava političkih partija”, dodala je Gvozdenović.

Prema njenim riječima, ove godine pred parlamentom je zadatak usvajanja više od 120 zakona iz evropske agende, uz redovne zakonodavne obaveze, ali nedostaje jasan plan i predvidiva dinamika rada. Poslanici nemaju sistematske informacije o zakonodavnim prioritetima, rokovima i sadržaju rješenja koje priprema izvršna vlast.

Gvozdenović je istakla da u takvim okolnostima Skupština sve više funkcioniše kao “protočni kanal” za vladine predloge, navodeći sjednicu na kojoj je za svega 87 minuta usvojeno 25 zakona. Ova dinamika je, kako kaže, dodatno podržana i od strane opozicije koja je pristajala na ograničenu debatu, čime se održavao privid političke inkluzivnosti, ali slabio parlament kao prostor stvarne kontrole i rasprave.

Osim toga, Gvozdenović je ukazala na ozbiljna odstupanja od demokratskih standarda u slučaju Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i izmjena Zakona o unutrašnjim poslovima, koji su usvojeni uprkos kritikama. “Imajući u vidu da smo nakon toga čuli najavu najveće opozicione partije da više neće davati podršku nijednom Vladinom predlogu, ostaje otvoreno pitanje kako će opozicija postupiti u inicijativama koje direktno zahtijevaju njenu saradnju na EU putu”, kazala je Gvozdenović.

Na kraju, Gvozdenović je naglasila da, iako Crna Gora može usvojiti veliki broj zakona na putu ka EU, ključno pitanje ostaje da li se time zaista približava EU i jača svoj pravni i demokratski sistem. “Ukoliko Vlada i Skupština nastave da biraju hitnost, netransparentnost i slabljenje kontrole, broj usvojenih zakona može rasti, ali će demokratski kapaciteti slabiti. To je paradoks koji Crna Gora sebi ne bi smjela priuštiti u najavljenoj završnici evropskog puta”, zaključila je Gvozdenović.