Crveni barjak kao simbol trajanja Crne Gore

Crveni barjak sa dvoglavim orlom prati Crnu Goru kroz mnogo duži period od trobojke, koja je vezana za jednu istorijsku epohu i određeni politički kontekst. Ovaj barjak nije simbol jedne generacije ili jedne ideje, već simbol trajanja. Tako, pitanje nije da li trobojka ima svoje mjesto u istoriji, već koji simbol može danas da predstavlja zajednički imenitelj jedne države — a to je crveni barjak.

U društvu koje je i dalje osjetljivo na identitetske podjele, uvođenje paralelnih simbola može učvrstiti linije razdvajanja, umjesto da ih briše. Državna zastava Crne Gore, usvojena 2004. godine, ponekad se predstavlja kao nov simbol, ali ona nije novina, već savremena potvrda dubljeg istorijskog kontinuiteta koji seže do Crnojevića i početaka organizovane crnogorske državnosti. Crnojevići su bili srednjovjekovna vladarska dinastija koja je upravljala Zetom (današnjom Crnom Gorom) u 15. vijeku, poznata po očuvanju državnosti i otporu Osmanskom carstvu.

Najpoznatiji vladar, Ivan Crnojević, osnovao je Cetinje kao političko i duhovno središte, dok je njegov sin Đurađ pokrenuo prvu štampariju na Balkanu. Nije slučajno da je srednjovjekovna zastava Crnojevića iz XV vijeka vraćena da bude barjak obnovljene nezavisne Crne Gore. Ovaj simbol nosi ideju trajanja države i spada među najstarije državne simbole u Evropi. Crvena zastava sa zlatnim dvoglavim orlom bila je izraz svijesti da država postoji i da traje.

Rasprave u parlamentu o zastavi treba posmatrati pažljivo i bez pojednostavljivanja. U parlamentu ove sedmice nije se raspravljalo o ukidanju postojeće državne zastave, već o uvođenju narodne zastave - trobojke Knjaževine Crne Gore iz 1905. koja već uživa zakonsku zaštitu. Taj prijedlog Demokratske narodne partije, uz podršku Nove srpske demokratije, SNP-a, Demokrata i nezavisnog poslanika Dragana Bojovića, predstavlja legitiman politički stav, koji se odnosi na programska opredjeljenja tih stranaka koje okupljaju Srbe u Crnoj Gori.

Formalno pravno, državna zastava nije dovedena u pitanje, ali suštinski, rasprava se tu tek otvara. Dio vladajuće koalicije predvođen PES-om smatra da ovakva pitanja ne treba otvarati u trenutku kada bi fokus trebao biti na evropskim integracijama, ekonomiji i stabilnosti institucija. Drugi dio, posebno unutar srpske zajednice, vidi ovu inicijativu kao pokušaj priznanja simboličke ravnopravnosti jednom značajnom dijelu građana. Stabilno društvo ne može postojati ako dio građana ima osjećaj da nije ravnopravan, bilo politički, društveno ili simbolički.

Način na koji se o tim pitanjima govori jednako je važan kao i sama pitanja. Opozicija predvođena DPS-om smatra da narodna zastava ne može postojati u građanskoj državi. Uvođenje paralelnih simbola može dovesti do toga da se simboli koriste zavisno od etničkog identiteta ili političkog opredjeljenja, čime bi državna zastava počela da gubi svoju integrativnu ulogu.

U tom kontekstu, važno je razumjeti i istoriju trobojke. Trobojka ne potiče iz srednjovjekovne crnogorske tradicije, već iz šire ideje panslovenizma u XIX vijeku. Prva upotreba vezuje se za Srbiju i vrijeme Miloša Obrenovića, dok knjaz Nikola preuzima trobojku kao zastavu Knjaževine i Kraljevine Crne Gore. To joj daje istorijski značaj, ali jasno govori da pripada jednom određenom vremenu snažnih panslovenskih ideja.

Zato, između potrebe da se svi osjećaju ravnopravno i potrebe da država ima jasan i zajednički simbol postoji tanka linija koju nije lako održati, ali je nužno. Crveni barjak sa dvoglavim orlom ostaje više od simbola; on je dokaz trajanja, ali i podsjetnik na odgovornost da se to trajanje razumije i sačuva.