Legalisanje sindikata 'Solidarnost' u Poljskoj

Na današnji dan, 5. aprila 1989. godine, Poljska vlada je legalizovala opozicioni radnički sindikat 'Solidarnost'. Osnovan 1980. godine kao nezavisni sindikat, 'Solidarnost' je ubrzo prerasla u masovni društveno-politički pokret sa oko 10 miliona sljedbenika.

Na prvim demokratskim izborima u Poljskoj 1989. godine, kandidati sindikata 'Solidarnost' dobili su većinu glasova. Taj događaj i izbor osnivača i vođe 'Solidarnosti', Leha Valense, za predsjednika Poljske 1990. godine, bili su kruna djelovanja sindikata, koji je zapravo bio politički i društveni pokret, snaga koja je imala odlučujuću ulogu u izlasku Istočne Evrope iz komunizma.

Veliki radnički štrajk u brodogradilištu 'Lenjin' u Gdańsku, u avgustu 1980. godine, čiji je jedan od vođa bio 37-godišnji električar Lech Valensa, bio je uvod u osnivanje, u septembru iste godine, nezavisnog sindikata 'Solidarnost'. Bio je to prvi sindikat u istočnom bloku koji nije nadzirala komunistička partija, a zalagao se za društvene i političke promjene prema liberalizaciji i demokratizaciji države.

Već naredne godine vlast je pokušala da uguši 'Solidarnost' proglašavajući vanredno stanje, koje je trajalo do 1983. godine. 'Solidarnost' je zabranjena, a vođe uhapšene. No, Poljska, izrazito katolička zemlja sa više od trideset miliona stanovnika, osnažena time što je 1978. godine Poljak postao papa, bila je pretvrd orah i za vlast u Varšavi i u Moskvi.

Svet su obilazile fotografije desetina hiljada radnika koji u komunističkoj zemlji protestuju klečeći i moleći se Bogu. S takvom snagom i opštenarodnim pokretom vlastodršci, sa generalom Jaruzelskim na čelu, nisu se mogli obračunati. Na kraju su bili prinuđeni da pregovaraju sa 'Solidarnosti', a njena zabrana je ukinuta.

Na prvim, neki kažu, 'poluslobodnim' izborima 1989. godine, održanim zahvaljujući do tada već bitno promijenjenim okolnostima, ponajviše pojavi Gorbačova u SSSR-u i njegove 'perestrojke' i 'glasnosti', član 'Solidarnosti' postao je predsjednik koalicione vlade. Lech Valensa, vođa 'Solidarnosti' i simbol cijelog pokreta, bio je 1981. zatvoren, a pušten je naredne godine. Izašavši na slobodu, nastavio je ilegalno opoziciono da djeluje.

Snažan vjetar u leđa njegovoj životnoj ideji bila je Nobelova nagrada za mir, koja mu je dodeljena 1983. godine. Novi veliki štrajk u gdańskom brodogradilištu vodio je 1988. godine, i upravo nakon toga pregovaralo se sa vlastima i legalizovana je 'Solidarnost', a potom održani i demokratski izbori.

Nakon što je postao predsjednik države, Valensa je to ostao do 1995. godine. Dok je bio predsjednik, Poljska je preduzela političku i ekonomsku liberalizaciju, ali su Valensu kritikovali zbog autoritarnog vladanja.