Tramp razmatra izlazak SAD-a iz NATO-a, naziva ga 'papirnim tigrom'

U velikom zaoštravanju tenzija sa najbližim američkim saveznicima, predsjednik Sjedinjenih Država Donald Tramp rekao je za britanski Telegraph da "ozbiljno razmatra" povlačenje njegove zemlje iz Sjevernoatlantskog saveza, temelja zapadne bezbjednosti od 1949. godine. U ekskluzivnom intervjuu objavljenom danas u Telegraphu, Tramp je 75-godišnji savez opisao kao “papirnog tigra” i sugerisao da je nastavak članstva sada "van razmatranja" ukoliko saveznici ne pokažu značajnu podršku strateškim prioritetima SAD.

Ove izjave dolaze u vrijeme dubokog raskola između Vašingtona i ključnih evropskih prijestonica zbog njihove odbijenice da podrže američku vojnu kampanju protiv Irana. Evropski članovi NATO-a, uključujući Ujedinjeno Kraljevstvo, odbili su zahtjeve SAD da pošalju mornaričke snage kako bi ponovo otvorili Hormuški moreuz, ključnu tačku za tranzit nafte, što je izazvalo oštru kritiku iz Bijele kuće.

“Veoma je teško ostati u savezu gdje partneri neće stati uz tebe kada je najvažnije,” rekao je Tramp za Telegraph. On je ponovio dugogodišnje nezadovoljstvo onim što vidi kao nespremnost evropskih saveznika da odgovore američkim strateškim ambicijama, predstavljajući reakciju saveza kao simbol dubljih slabosti.

U intervjuu, Tramp je navodno išao i dalje, ismijavajući odbrambene sposobnosti nekih članica NATO-a i implicirajući da su evropski vojni doprinosi nedovoljni. Telegraph navodi da je Tramp rekao kako Ujedinjeno Kraljevstvo “nema ni mornaricu dostojnu imena,” izjava koja će sigurno dodatno zategnuti odnose sa Londonom.

Stručnjaci kažu da oštra retorika Trampa odražava i lično nezadovoljstvo i širi strateški zaokret unutar njegove administracije, koja sve više dovodi u pitanje vrijednost tradicionalne kolektivne odbrane kada saveznici ne podržavaju američke inicijative u inostranstvu. Analitičari upozoravaju da čak i samo razmatranje američkog izlaska može imati seizmičke posljedice po savez, koji je formiran poslije Drugog svjetskog rata da bi odvratio sovjetsku agresiju i i dalje je centralan za evropsku i sjevernoameričku odbrambenu saradnju.

Trampove izjave naglašavaju najdublju podjelu u američko-evropskoj sigurnosti od Hladnog rata. Potencijalni izlazak iz NATO-a zahtijevao bi više od predsjedničke namjere. Prema američkom zakonu, svako formalno povlačenje zahtijeva odobrenje Kongresa, a stručnjaci kažu da bi njegovo usvajanje bilo vrlo kontroverzno u Vašingtonu.

U međuvremenu, Bijela kuća je signalizirala da je revizija politike šira od samog izlaska. Stariji zvaničnici su iznijeli ideje o preoblikovanju NATO-ovog okvira odlučivanja i povezivanju prava glasa sa ciljevima odbrambenih izdataka, tzv. model “plati da igraš”.

Evropski lideri još nijesu detaljno odgovorili na intervju za Telegraph, ali prethodne izjave prijestonica poput Pariza, Berlina i Rima naglašavale su posvećenost kolektivnoj odbrani dok su odbijale učešće u sukobu u Iranu. Analitičari kažu da Trampove prijetnje mogu podstaći debate u prijestonicama o evropskoj strateškoj autonomiji i odbrambenim izdacima.

Potencijalno raspadanje NATO-a događa se u osjetljivom trenutku u globalnim poslovima, sa više konflikata, uključujući na Bliskom istoku i u Ukrajini, koji testiraju transatlantsko jedinstvo. Posmatrači kažu da je Trampov stav vjerovatno da će dominirati diplomatskim diskusijama u evropskim prijestonicama u narednim sedmicama i da bi mogao preoblikovati američko-evropske odnose u godinama koje dolaze.