Američki konzervativci prate izbore u Mađarskoj sa zabrinutošću

Američki konzervativci dugo su ukazivali na mađarskog premijera Viktora Orbana kao dokaz da zapadni lider može da suzbije imigraciju, prkosi globalnim institucijama i vodi borbu protiv „woke“ liberalizma – i da i dalje pobjeđuje na izborima. Međutim, dok se Mađarska priprema za parlamentarne izbore 12. aprila, neki od Orbanovih najvatrenijih obožavalaca u SAD, uključujući predsjednika Donalda Trampa, suočavaju se sa nekada nezamislivom mogućnošću: nakon 16 godina na vlasti, evropski zagovornik „neliberalne demokratije“ mogao bi biti smijenjen.

Poraz Orbana imao bi odjek daleko izvan Mađarske, dovodeći u pitanje dugotrajnost političkog sistema – obilježenog tvrdim nacionalizmom i slabljenjem demokratskih kontrola – koji neki na američkoj desnici predstavljaju kao model za preoblikovanje zapadne demokratije. Takođe dolazi u trenutku kada se čini da zamah nekih krajnje desničarskih partija u Evropi slabi, dok se Trampova nepopularnost sve više smatra teretom među evropskim biračima.

Istraživanja javnog mnjenja pokazuju da se Orban i njegova stranka Fides suočavaju s najtežim izbornim izazovom od povratka na vlast 2010. godine. U većini nezavisnih anketa zaostaju za strankom desnog centra Tisa, koju predvodi Peter Mađar. Mađar, 45, obišao je stotine gradova i sela, često držeći govore sa kamiona koji je postao simbol njegove kampanje: platforme obojene u nacionalne boje Mađarske. Iako obećava borbu protiv korupcije i nazadovanja demokratije, za šta krivi dugu Orbanovu vladavinu, Mađarovi skupovi fokusirani su na svakodnevne probleme kao što su niske plate, rast cijena hrane i pogoršanje javnih usluga.

Mađar, pravnik i član Evropskog parlamenta, dobio je snažnu podršku mlađih birača, a pristalice njegov brzi uspon pripisuju disciplinovanoj poruci i vještom korišćenju društvenih mreža. Orban (62) prikazuje Mađara kao rizičan izbor koji će se povinovati Evropskoj uniji i uvući zemlju u rat u Ukrajini. Orban održava bliske veze sa Rusijom i protivi se pomoći Ukrajini. Širom Budimpešte, predizborni plakati koji podržavaju Orbana pojačavaju tu poruku, predstavljajući Fides kao „siguran izbor”.

Pet političkih analitičara navelo je da čak ni podrška visokog profila iz Vašingtona – uključujući Trampovu podršku i planiranu posjetu potpredsjednika Džej Di Vensa 7. i 8. aprila – vjerovatno neće promijeniti ishod, jer domaća pitanja poput troškova života dominiraju izborima. Tramp je Orbana opisao kao „zaista snažnog i moćnog lidera“, a konferencije u Budimpešti privukle su konzervativne ličnosti iz cijelih SAD kako bi proučile njegov politički model.

Orbanova takozvana „neliberalna demokratija“ odražava ključne teme Amerike iz Trampove ere: stroge antiimigracione politike, otvoreni prezir prema liberalnim normama, neprijateljstvo prema globalnim institucijama i napade na medije, univerzitete i nevladine organizacije. On je bio prvi evropski lider koji je podržao Trampa tokom njegove predsjedničke kandidature 2016. godine. Tokom administracije Baraka Obame, Vašington je više puta upozoravao da Orbanova vlada narušava demokratske norme, uključujući nezavisnost pravosuđa i slobodu medija i vjeroispovijesti, ali su te kritike uglavnom utihnule kada je Tramp započeo svoj prvi mandat.

Od tada, kako su se Trampovi odnosi s velikim dijelom Evrope pogoršavali, Mađarska pod Orbanom dodatno mu se približila, uključujući i pridruživanje njegovom „Odboru za mir“, inicijativi koja osporava tradicionalnu ulogu Ujedinjenih nacija. Još jedna osobina koja je Orbanu donijela simpatije na američkoj desnici jeste njegova spremnost da se suprotstavi Evropskoj uniji. Orban je više puta prkosio tom bloku, posebno protivljenjem kandidaturi Ukrajine za članstvo i održavanjem bliskih odnosa s Rusijom. Njegov protivnik, Mađar, obećao je da će udaljiti Mađarsku od Moskve i ponovo je usmjeriti ka Zapadu.

Portparol Orbana nije odgovorio na zahtjeve za komentar. Mađar je u ranijem intervjuu za Reuters rekao da birači moraju birati između Evrope i razvoja ili nastavka „16 godina nazadovanja“.