Srbija vežba sa NATO-om, a kupuje rakete od Kine

Upravo 12:25, Srbija je pozvala NATO na zajedničku vježbu, dok je istovremeno objavila kupovinu kineskih supersoničnih balističkih raketa. Vojna vježba, koja se planira za maj na jugu Srbije, biće njihova prva zajednička vježba od 2018. godine, kada je održana terenska vježba za upravljanje posljedicama katastrofe.

Ovo je takođe prva vježba sa NATO-om od moratorijuma na vojne vježbe sa svim partnerima, koji je Beograd uveo na početku ruske agresije na Ukrajinu. Kurt Basener iz Savjeta za politiku demokratizacije sa sjedištem u Berlinu ocjenjuje za Radio Slobodna Evropa da vježba sa NATO-om nije strateški pomak. 'Niti potpuno usklađivanje Srbije sa Zapadom', dodao je.

Vlasti Srbije insistiraju na vojnoj neutralnosti dok se zemlja nalazi na putu pridruživanja Evropskoj uniji (EU). Međutim, i dalje sarađuju sa NATO-om kroz Partnerstvo za mir, čiji su dio zajedničke obuke i vježbe. Srbija se Partnerstvu za mir pridružila 2006. godine. Istovremeno, Srbija posljednjih godina jača vojnu saradnju sa Kinom, nabavljajući kinesko oružje kao prva evropska zemlja.

Geopolitički analitičar i crnogorski general u penziji, Blagoje Grahovac, ne vidi u pozivu Beograda NATO-u približavanje Zapadu. 'Srbija čuda čini da se naoruža, a NATO države nude Srbiji jednu drugačiju politiku, miroljubivu, pa u tom kontekstu treba gledati i moguće zajedničke vježbe', kaže Grahovac.

NATO i Ministarstvo odbrane Srbije nijesu odgovorili na upit o detaljima vojne vježbe koja se planira na poligonu Borovac kod Bujanovca, na jugu Srbije. Ovaj poligon, u blizini granice sa Kosovom, koristi se za pripremu jedinica za međunarodne misije, uključujući mirovne operacije Ujedinjenih nacija.

Komanda združenih snaga NATO u Napulju objavila je 7. marta da će se vježba sprovesti na poziv Srbije i uz puno poštovanje njene vojne neutralnosti. 'Zajednička obuka poboljšava interoperabilnost, jača praktičnu saradnju i podržava stabilnost na Zapadnom Balkanu', navela je Komanda.

Beograd se nalazi između saradnje i kritika NATO-a. NATO komanda u Napulju ističe da je Zapadni Balkan region od strateškog značaja za Alijansu. 'Mi ćemo da čuvamo svoju neutralnost, ali imamo korektne, dobre odnose i nastavićemo da ih gradimo', naveo je Vučić 12. marta za RTS.

U Srbiji postoji negativan narativ prema NATO-u, koji podržavaju i vlasti, kao posljedica NATO bombardovanja SR Jugoslavije 1999. godine. Iako su posljednjih decenija obnovljeni odnosi sa Alijansom, taj negativni sentiment nije nestao.

Kurt Basener navodi da ima utisak da je NATO prihvatio ponudu Srbije za vojnu vježbu kako bi održao i dalje razvijao svoje komandne i operativne kontakte sa srpskim oružanim snagama. On dalje napominje da naslućuje da je poziv za vježbu upućen kako bi se unaprijedile veze Beograda sa NATO komandnim centrima i američkim oficirima, 'sa ciljem da se uspostave veze koje bi ograničile bilo kakve multilateralne regionalne odnose izvan struktura saveza', dodao je Basener.

Mjesecima prije poziva NATO-u, Vučić je optuživao Hrvatsku, Albaniju i Kosovo da 'formiraju vojni savez kako bi napali Srbiju u nekom trenutku'. Vlasti Hrvatske i Albanije, dvije članice NATO-a, kao i Kosova, u više navrata su odbacili te Vučićeve navode, podsjećajući da nije formiran vojni savez već potpisana deklaracija u oblasti odbrane i bezbjednosti.

Basener primjećuje da ne može da odvoji poziv Beograda NATO-u od Vučićeve 'pregrijane retorike' o 'pripremi za napad' i odbrani teritorijalnog integriteta Srbije. 'Smatram apsurdnim projektovati ekspanzionističke planove usmjerene ka Srbiji iz tog odbrambenog sporazuma, koji izgleda da je zasnovan na agresivnom programu naoružanja Srbije', dodao je.

Najava zajedničke vježbe uslijedila je dan nakon beogradskog susreta predsjednika Srbije sa komandantom Komande združenih snaga NATO u Napulju, admiralom Džordžom Vajkofom. Vučić je saopštio da je na tom sastanku istakao važnost KFOR-a za mir i zaštitu Srba na Kosovu. 'Vjerovatno ima dosta veze sa Vučićevim interesovanjem za održavanje prisustva KFOR-a', ocjenjuje Basener.

KFOR je, između ostalog, odgovoran i za bezbjednost na granici između Kosova i Srbije, dok dvije susjedne zemlje i dalje imaju napete odnose. Prethodnih dana pojavili su se izvještaji da SAD preispituju svoje vojno prisustvo u Evropi, uključujući Kosovo, dok Pentagon ne potvrđuje niti negira bilo kakav mogući plan.

Poziv Beograda NATO-u, Basener vidi i kao pokušaj Vučića da dodatno 'demonstrira svoju sposobnost da sprovodi geopolitičko arbitriranje između SAD, Kine i Rusije, kao i drugih aktera – Turske, Izraela, zemalja Zaliva. 'Dok se ova vježba preduzima sa NATO-om, mislim da Vučić takođe ima u vidu Vašington', smatra Kurt Basener. On dodaje da Vučić nastavlja da se 'igra sa EU' kroz proširenje i dijalog Beograda i Prištine.

Srbija je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, pod čijim pokroviteljstvom pregovara o normalizaciji odnosa sa Kosovom, koje je proglasilo nezavisnost od Beograda 2008. godine. Kao kandidat za članstvo u EU, Srbija posljednjih godina intenzivira saradnju sa Kinom kupujući od te zemlje naoružanje. Takođe se ne odriče bliskih veza sa Rusijom i ne slijedi politiku EU u uvođenju sankcija toj zemlji zbog četvorogodišnje invazije na Ukrajinu.

Blagoje Grahovac ocjenjuje da je Beograd 'sklon manipulacijama', pa tako i poziv NATO-u vidi kao manipulaciju. Srbija nije zvanično ukinula moratorijum na održavanje vojnih vježbi sa stranim partnerima, uveden u februaru 2022. godine nakon početka ruske invazije na Ukrajinu. Ipak, postojali su izuzeci poput vojnih vježbi 'Platinasti vuk' 2023. i 2025. godine, koje su održane sa oružanim snagama Sjedinjenih Država i još nekoliko članica NATO-a.

'To govori o značaju koji za Vojsku Srbije ima saradnja sa SAD', rekao je u julu 2025. ministar odbrane Srbije Bratislav Gašić. On se tada sastao sa zamjenikom pomoćnika sekretara za odbranu SAD Dejvidom Bejkerom. Takođe, u aprilu 2025. godine održana je zajednička inžinjerijska obuka pripadnika Vojske Srbije i Nacionalne garde Ohaja.

Predsjednik Srbije je u novembru 2023. godine najavio da će uputiti zahtjev Vladi Srbije da razmotri odluku o ponovnom održavanju zajedničkih vježbi sa NATO. Međutim, nije poznato da li je uslijedio takav zahtjev, koji je Vučić tada najavio tokom obraćanja sa tadašnjim sekretarom NATO-a Jensom Stoltenbergom. Osim vježbi sa oružanim snagama SAD, Vojska Srbije održala je i vojne vježbe sa kineskom vojskom. U julu 2025. godine održana je desetodnevna obuka specijalnih jedinica vojski Srbije i Kine u kineskoj provinciji Hebej, uprkos upozorenju Brisela Beogradu. To je bila prva zajednička vojna obuka Kine i Srbije. Za razliku od prethodnih godina, od 2022. godine nije bilo zajedničkih vežbi Srbije sa Rusijom i Bjelorusijom. Srbija je kritikovana iz Evropske unije zbog zajedničkih vježbi sa tim zemljama. Zbog toga je Beograd 2020. godine otkazao učešće na rusko-bjelorusko-srpskim vježbama, jer su se održavale u Belorusiji u trenutku kada je tu zemlju potresala politička kriza nakon predsjedničkih izbora.