Brisel uklonio zvjezdicu sa 'Kosova'

Odluka Komiteta regiona Evropske unije da iz svojih dokumenata ukloni oznaku 'Kosovo*' i prateću fusnotu predstavlja još jedan korak ka postepenom napuštanju formalne statusne neutralnosti koju je Brisel godina isticao kao temelj dijaloga Beograda i Prištine.

Iako se ovaj potez formalno objašnjava 'usklađivanjem terminologije' sa Evropskim parlamentom, suštinski on šalje političku poruku koja prevazilazi tehničku promjenu u dokumentima. Podsjetimo, zvjezdica uz naziv 'Kosovo*' ustanovljena je 2012. godine u okviru dogovora o regionalnom predstavljanju, postignutog u dijalogu Beograda i Prištine uz posredovanje Evropske unije. Uz tu oznaku stajala je fusnota koja je jasno naglašavala da se naziv koristi bez prejudiciranja statusa i u skladu sa Rezolucijom 1244 Savjeta bezbjednosti UN i mišljenjem Međunarodnog suda pravde.

Ta formulacija omogućila je učešće predstavnika Prištine na regionalnim skupovima, ali i zadržala minimum pravne i političke ravnoteže. Uklanjanjem zvjezdice, ta ravnoteža se postepeno briše. Brisel sada taj korak pravda 'institucionalnom koherentnošću' i potrebom da se terminologija uskladi sa praksom Evropskog parlamenta, koji već godinama ne koristi ovu oznaku.

Međutim, iz same argumentacije vidi se da je riječ o političkoj odluci – ona se pravda potrebom da se 'odraze evropske perspektive Kosova'. Drugim riječima, statusna neutralnost sve više postaje formula koja postoji samo u diplomatskom rečniku, dok se u praksi postepeno napušta.

Posebno je indikativno što su vlasti u Prištini odluku pozdravile kao značajnu institucionalnu potvrdu. Potpredsjednik tamošnje vlade Glauk Konjufca pozdravio je uklanjanje oznake 'Kosovo*', naglašavajući da taj potez donosi 'veću institucionalnu jasnoću' u pogledu evropske perspektive Kosova. Zahvalnost je upućena i pojedinim evropskim zvaničnicima koji su se zalagali za ovakav pristup.

S druge strane, u Beogradu je ovaj potez izazvao ozbiljnu zabrinutost. Minestar spoljnih poslova Srbije Marko Đurić ukazao je da uklanjanje zvjezdice nije u skladu sa statusno neutralnim okvirom dijaloga i da može dovesti u pitanje ranije postignute dogovore. Prema njegovim riječima, ignorisanje dogovorene formulacije rizikuje da dodatno naruši i onako krhko povjerenje u procesu koji se već godinama nalazi u zastoju.

Ovaj potez Brisela otvara i šire pitanje: koliko su zapravo održivi dogovori postignuti u dijalogu ako jedna strana – postepeno mijenja pravila igre. Sporazum o regionalnom predstavljanju bio je upravo jedan od rijetkih primjera kompromisa koji je omogućio funkcionisanje regionalnih mehanizama bez direktnog nametanja rješenja o statusu.

Sada, kada se ta formulacija relativizuje, logično se postavlja pitanje da li će i drugi dogovori vremenom biti podvrgnuti sličnoj 'institucionalnoj adaptaciji'. U suštini, uklanjanje zvjezdice ne mijenja pravni status Kosova*, niti može poništiti Rezoluciju 1244. Ali politički signal je jasan: Evropska unija sve manje nastoji da održi ravnotežu između strana, a sve više da svoju politiku uskladi sa stavovima većine država članica koje su priznale kosovsku nezavisnost.

Zbog toga ova odluka ima simbolički značaj koji prevazilazi jednu fusnotu. Ona pokazuje da se proces postepenog uklanjanja formalnih podsjetnika na statusnu neutralnost nastavlja – prvo iz političke prakse, a potom i iz dokumenata. A sa nestankom zvjezdice, polako nestaje i iluzija da je Evropska unija u ovom procesu zaista neutralan posrednik.