HRA: izmjene zakona jačaju političku kontrolu nad bezbjednosnim sektorom

Akcija za ljudska prava (HRA) ocijenila je da usvajanje izmjena Zakona o unutrašnjim poslovima i Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost Crne Gore donosi jaču političku kontrolu nad bezbjednosnim sektorom, uz rizike po pravo na pravičan postupak, privatnost i sudski nadzor.

"Umjesto poštovanja ljudskih prava, dozvoljeno je da policijski službenici izgube radni odnos u tajnom postupku utvrđivanja bezbjednosnih smetnji, u kojem nijesu obaviješteni o navodima protiv njih, niti imaju mogućnost da se o tim navodima izjasne", navode iz HRA.

Navode da, umjesto jačanja profesionalnosti policije i sprečavanja diskriminacije, nova rješenja omogućavaju dalja netransparentna zapošljavanja pod političkom kontrolom. Zadržana su široka ovlašćenja službenika ANB-a da pristupaju osjetljivim podacima građana bez prethodnog sudskog nadzora.

"Propuštena je prilika za temeljnu demokratsku reformu državne tajne službe, koja nastavlja da funkcioniše kroz promjene rukovodilaca, a bez suštinske institucionalne reforme", poručuju iz HRA. "Ovakvo jačanje političke kontrole nad bezbjednosnim sektorom dešava se u šestoj godini od tzv. istorijske promjene vlasti u Crnoj Gori, kada su građanima obećavane samo demokratske reforme."

Specifično, izmjenama su predviđena prava da Ministarstvo unutrašnjih poslova do 2027. godine zapošljava policijske službenike bez spoljne kontrole Uprave za ljudske resurse, bez kadrovskog plana i bez javnog oglašavanja, po kriterijumima koje određuje ministar i kroz komisiju koju on imenuje. Također se navodi da policijski službenici protiv kojih se vode disciplinski postupci zbog bezbjednosnih smetnji mogu izgubiti policijsko zvanje ili radni odnos.

Postojanje bezbjednosnih smetnji utvrđuje komisija koju imenuje ministar, postupak pred tom komisijom vodi se u tajnosti, komisija nije obavezna da pribavi mišljenje ANB-a, a odluke se mogu zasnivati i na nepotvrđenim informacijama. Isti režim primjenjivaće se i na kandidate za Policijsku akademiju i na one koji žele da se zaposle u policiji. Zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore ranije je utvrdio da ovakve prakse prilikom upisa na Akademiju nijesu u skladu sa Ustavom i Evropskom konvencijom o ljudskim pravima, jer kandidatima nije obezbijeđeno pravo na djelotvoran pravni lijek protiv odluka Ministarstva unutrašnjih poslova.

Izmjenama Zakona o ANB zadržana su široka ovlašćenja Agencije da bez sudskog nadzora pristupa bazama podataka državnih organa, organa državne uprave, organa lokalne samouprave, pravnih lica i drugih subjekata koji vode evidencije. Prema HRA, uvođenje sudskog nadzora nad ovim mjerama ranije su preporučili Komitet Ujedinjenih nacija za ljudska prava i Specijalna izvjestiteljka Ujedinjenih nacija za pravo na privatnost. Bez sudskog nadzora ostaju i mjere nadzora nad elektronskim komunikacijama u dijelu podataka o lokaciji građana. Ustavni sud Crne Gore je još 2014. godine ukazao da takve mjere zadiru u pravo na privatnost, jer štite i tzv. saobraćajne podatke – ko je sa kim komunicirao, kada, koliko dugo i odakle.

Izmjenama je, ističu, omogućeno i da direktor ANB ranije penzioniše službenike mimo opštih pravila, ako procijeni da je to potrebno zbog potreba službe, čime se uvodi široko diskreciono ovlašćenje rukovodstva. ANB je u potpunosti izuzeta iz sistema javnih nabavki, što dodatno smanjuje mehanizme kontrole nad trošenjem javnih sredstava i transparentnost rada. Ovakva rješenja predstavljaju značajno odstupanje od standarda vladavine prava i demokratske kontrole bezbjednosnog sektora, jer slabe procesne garancije za zaštitu prava pojedinaca, povećavaju diskreciona ovlašćenja izvršne vlasti i smanjuju transparentnost rada bezbjednosnih službi.

HRA zaključuje da ovakva rješenja narušavaju temeljne principe vladavine prava i demokratske kontrole nad bezbjednosnim sektorom, te poziva na pažljivu ispravku i poštovanje evropskih standarda, uz jaču parlamentarnu i sudsku nadzor nad mjerama bezbjednosnog tipa.