BiEPAG: Ugovori o pristupanju EU trebaju biti instrumenti razvoja

U novoj analizi Savjetodavne grupe za politiku Balkana u Evropi (BiEPAG), ističe se da ugovori o pristupanju Evropskoj uniji treba da budu snažni instrumenti reformi i odgovornosti, a ne putevi ka ograničenom članstvu. Autori analize upozoravaju da trenutni pristup drži zemlje Zapadnog Balkana na rubu integracije, što može dovesti do stvaranja novog jaza između periferije Evrope i periferije same Evropske unije.

BiEPAG poziva Evropsku uniju da transformiše postojeće ugovore o pristupanju tako što će integrisati postojeće instrumente, ojačati vezu između reformi i finansijske podrške, te uvesti jasne mehanizme zaštite zasnovane na mjerljivim rezultatima. Takođe, naglašava se očuvanje pune političke jednakosti za buduće članice.

Analiza pod nazivom „Sprovođenje, podsticaji i karika koja nedostaje: Kako ugovori o pristupanju mogu ojačati Evropu“ bavi se načinima na koje EU može učiniti proces proširenja efikasnijim. Autori ukazuju na dugogodišnji problem da pritisak i uslovljenost na reforme slabe nakon pristupanja, što stvara prostor za stagnaciju i potkopava povjerenje u transformativnu moć EU.

Umjesto promovisanja trajno diferenciranih nivoa članstva ili ograničavanja prava novih članica, analitičari se zalažu za pametnije korišćenje postojećeg pravnog okvira. Ugovori o pristupanju već sadrže zaštitne mehanizme, ali nisu dovoljno povezani sa instrumentima zaštite vladavine prava.

Osnaživanjem tih veza, pristupanje EU može postati ključni pokretač institucionalnih promjena koje će biti održive čak i nakon članstva. Finansijska uslovljenost se ističe kao najefikasniji katalizator promjena, a autori predlažu uvođenje objektivnih kriterijuma za automatsko pokretanje zaštitnih mjera, čime bi proces bio pravedniji i predvidljiviji.

Analiza takođe upozorava da bi stvaranje trajno diferenciranog članstva moglo oslabiti koncept evropskog jedinstva. EU bi trebala očuvati princip pune političke jednakosti i ugraditi jače mehanizme odgovornosti u ugovore o pristupanju kako bi proširenje ostalo geopolitički kredibilno i zaštitilo demokratske vrijednosti.

Ova analiza dolazi u trenutku kada se proširenje ponovo našlo na vrhu političke agende EU, a BiEPAG naglašava da rješenje ne leži u snižavanju standarda članstva, već u jačanju instrumenata koji osiguravaju da pristupanje predstavlja istinsku transformaciju za sve uključene.