Trampova kampanja: Da li je u pitanju još jedan 'beskrajni rat'?

Kada je američki predsjednik Donald Tramp vodio kampanju za drugi mandat u Bijeloj kući, obećao je da će biti 'predsjednik mira' koji će zaustavljati ratove u inostranstvu, a ne započinjati ih, piše novinska agencija Rojters. Sada, četvrt vijeka nakon napada 11. septembra 2001. godine, koji su pokrenuli američki globalni 'rat protiv terorizma', uvučen je u nepopularan sukob koji je sam pokrenuo i za koji analitičari kažu da rizikuje da postane njegova verzija 'beskrajnog rata'. Uoči godišnjice napada 11. septembra, Trampov rat protiv Irana u vanjskopolitičkim krugovima izaziva poređenja sa dugim i duboko podjeljujućim sukobima u Avganistanu i Iraku koji su mu prethodili.

Istovremeno se postavlja pitanje da li Sjedinjene Američke Države (SAD) ponovo nisu uspjele da izvuku pouke iz ranijih sukoba niti da pripreme jasnu izlaznu strategiju. 'Tramp je prekršio važno ograničenje koje je u Vašingtonu postojalo nakon Iraka i Avganistana, a koje je odvraćalo od pokretanja još jednog velikog rata bez jasnog kraja na Bliskom istoku. To bi moglo dovesti do toga da njegov nasljednik preuzme... duboko ukorijenjenu konfrontaciju SAD i Irana', rekao je Sina Tusi iz Centra za međunarodnu politiku iz Vašingtona.

Zvaničnici administracije tvrde da rat protiv Irana ni po čemu nije sličan dugotrajnim angažmanima nakon 11. septembra. Tokom sukoba u Iraku i Avganistanu, SAD su svrgavale neprijateljske vlade, angažovale hiljade kopnenih vojnika koji su zauzimali i držali teritoriju, pretrpjele i nanijele znatno veće gubitke i bezuspješno pokušavale da uspostave upravljanje po zapadnom modelu. Ovog puta SAD se uglavnom oslanjaju na vazdušnu i pomorsku moć, u operacijama koje su Iranu nanijele vojnu i ekonomsku štetu, ali ga nisu porazile niti podstakle Irance da svrgnu svoje vlasti, na šta ih je Tramp u početku pozivao.

Međutim, nakon šest mjeseci rata, SAD su zaglavljene u ratu iscrpljivanja, koji povremeno prekidaju naleti neprijateljstava – poput ovonedjeljne razmjene napada na naftne tankere – dok Tramp pokušava dodatno da stegne ekonomski obruč oko Teherana. Analitičari upozoravaju da će se sukob vjerovatno nastaviti i dugo nakon američkih izbora za Kongres u novembru, kada bi protivljenje birača ratu moglo ugroziti šanse Trampove Republikanske stranke da zadrži kontrolu nad Kongresom.

Kažemo da se jasan izlaz iz rata ne nazire, dok ekonomski troškovi sve više pogađaju američke potrošače. Ometanje transporta nafte kroz Hormuški moreuz od strane Teherana dovelo je do rasta cijena benzina u SAD. Rat je oslabio Trampovu popularnost i narušio međunarodni ugled Vašingtona, što je takođe bilo među posljedicama ratova u Iraku i Avganistanu. Portparolka Bijele kuće Ana Keli rekla je da je jedino Tramp 'imao hrabrosti' da se suprotstavi Iranu zbog njegovog nuklearnog programa, da je ostvario sve svoje ciljeve i da je iranska ekonomija teško pogođena pooštrenim sankcijama i američkom pomorskom blokadom.

Analitičari kažu da Tramp nije uzeo u obzir ključne lekcije iz perioda nakon 11. septembra, koji je počeo kada su pripadnici Al Kaide oteli avione i njima udarili u Svjetski trgovinski centar u Njujorku i Pentagon kod Vašingtona, usmrtivši gotovo 3.000 ljudi. Među tim lekcijama su visoka politička cijena dugotrajnih ratova i opasnosti koje nosi ukorenjeni protivnik koji se bori za sopstveni opstanak.

Sukob sa Iranom takođe je pokazao cijenu ulaska u rat uz podršku malog broja saveznika. Dok su ratovi u Iraku i Avganistanu završeni kao nepopularni sukobi, oba su u početku imala snažnu podršku američke javnosti. Trampov rat nije imao takav period podrške javnog mnjenja. Većina Amerikanaca bila mu je protiv od samog početka, a Tramp se suočio i sa kritikama istaknutih ličnosti povezanih sa njegovim pokretom 'Amerika na prvom mjestu'.

Tramp ima i svoje branioce. Mark Dubovic, čelnik Fondacije za odbranu demokratija, vašingtonskog istraživačkog centra koji zauzima tvrd stav prema Iranu, odbacio je tvrdnje da je Tramp uvukao SAD u beskrajan rat i insistirao da je ostvario uspjehe koji će na kraju donijeti pobjedu.