Kriza u Seuti mijenja pristup evropskih organizacija za prava migranata

Masovni dolazak migranata u špansku enklavu Seutu krajem jula, kada je iz Maroka u jednom danu ušlo između 60.000 i 72.000 ljudi, otvorio je novu raspravu o evropskoj migracionoj politici i primorao organizacije koje se bave pravima migranata da preispitaju dosadašnji način djelovanja.

Kriza je istovremeno opteretila lokalne kapacitete, izazvala političke posljedice u Španiji i ponovo pokazala koliko je Evropska unija zavisna od saradnje sa državama na svojim spoljnim granicama. Događaji u Seuti počeli su 30. jula, kada je ogroman broj ljudi iz Maroka pokušao da uđe u špansku teritoriju kopnenim putem i plivanjem. Španske vlasti su u početku procijenile da je u enklavu ušlo oko 50.000 ljudi, dok su kasnije broj podigle na oko 72.000. Većina je ušla plivajući oko granične barijere koja ulazi u more.

Kriza je brzo prerasla u humanitarni problem. Najmanje 72 osobe su prema španskim vlastima stradale tokom prelaska, dok su kasnije španski zvaničnici saopštili i veći broj žrtava. Većina migranata bila je iz Maroka, ali su među pristiglim ljudima bili i državljani Sudana, Jemena i više zemalja zapadne i sjeverne Afrike. Istovremeno, većina ljudi koji su ušli u Seutu ubrzo se vratila u Maroko. Špansko Ministarstvo unutrašnjih poslova saopštilo je 31. jula da se više od 48.000 ljudi vratilo, što je nastavljeno i narednih dana.

Za organizacije koje se zalažu za prava migranata, međutim, kriza je otvorila pitanje kako reagovati kada masovni priliv ljudi istovremeno predstavlja humanitarni, bezbjednosni i geopolitički problem. Organizacije za ljudska prava ukazale su da među ljudima koji su stigli u Seutu nijesu bili samo ekonomski migranti, već i osobe koje su željele da zatraže azil. Human Rights Watch je kasnije saopštio da je među pristiglim ljudima razgovarao sa državljanima Čada, Senegala, Somalije, Sudana, Tunisa, Jemena, Alžira, Sirije i Egipta, kao i sa državljanima Maroka. Neki od njih naveli su da žele da zatraže azil u Španiji.

Organizacija je upozorila i na nedostatak informacija o postupku za podnošenje zahtjeva za azil. Kriza je istovremeno pokazala problem sa kojim se evropske organizacije za zaštitu migranata sve češće suočavaju: njihov tradicionalni fokus na prava ljudi koji prelaze granice mora da se prilagodi situacijama u kojima migracije mogu biti povezane i sa širim političkim pritiscima između država.

Okolnosti koje su dovele do masovnog prelaska i dalje nijesu potpuno razjašnjene. Španske vlasti su kao jedan od faktora navele pogrešna tumačenja odluke španskog Vrhovnog suda koja se odnosila na automatsko vraćanje ljudi presretnutih tokom pokušaja plivanja prema Seuti i Melilji. Analitičari, međutim, ukazuju i na mogućnost da je Maroko privremeno ublažio kontrolu granice, posebno imajući u vidu širi kontekst odnosa Madrida i Rabata.

Španski premijer Pedro Sančez odbacio je tvrdnje da postoje dokazi da je Maroko organizovao masovni prelazak. On je događaje opisao kao kršenje teritorijalnog integriteta Španije, dok je njegova vlada insistirala na povratku ljudi koji su ušli u Seutu. Istovremeno, kasniji izvještaj španske policije, koji je procurio u javnost, tvrdio je da je marokanska granična policija pokazivala „potpunu popustljivost“ prema prelascima i iznio navode o mogućem usmjeravanju migranata prema španskoj teritoriji. Izvještaj, međutim, nije direktno dokazao da je marokanska vlada naredila ili organizovala prelazak.

Kriza je zato postala i evropsko političko pitanje. Evropski savjet za spoljne odnose ocijenio je da je izostanak snažnije evropske solidarnosti prema Seuti pokazao slabosti zajedničkog pristupa migracijama i ostavio države na spoljnim granicama EU posebno izložene pritisku. Za organizacije koje se bave pravima migranata, događaji u Seuti predstavljaju posebno složen izazov: insistiranje na zaštiti prava i pristupu azilu mora se odvijati u okolnostima u kojima evropske vlade istovremeno razmatraju kontrolu granica, povratak migranata i mogućnost da se migracioni tokovi koriste kao sredstvo političkog pritiska. Kriza je tako otvorila širu debatu o tome kako evropska politika može istovremeno zaštititi prava migranata, održati kontrolu svojih granica i spriječiti da ljudi koji traže zaštitu postanu instrument u političkim sporovima između država.