Saudijska Arabija planira veća ovlašćenja IAEA-e za inspekcije

Saudijska Arabija se priprema da Međunarodnoj agenciji za atomsku energiju (IAEA) dodijeli veća ovlašćenja za inspekcije, najavio je direktor IAEA-e Rafael Grosi. Planirani američko-saudijski nuklearni sporazum ne predviđa da Rijad potpiše Dodatni protokol, koji UN-ovoj agenciji daje široka inspekcijska ovlašćenja, ali se radi na dogovoru koji bi u pojedinim oblastima bio veoma sličan tome.

Sjedinjene Američke Države i Saudijska Arabija postigle su u julu sporazum o saradnji u oblasti civilne nuklearne energije, koji bi Rijadu omogućio obogaćivanje uranijuma i izgradnju nuklearnih reaktora uz korišćenje američke tehnologije. Organizacije koje se bave neširenjem nuklearnog oružja, među kojima je i Arms Control Association, kritikovali su planirani „sporazum 123“ jer ne uključuje Dodatni protokol, koji omogućava IAEA-i dodatna ovlašćenja, uključujući mogućnost nenajavljenih inspekcija na neprijavljenim lokacijama.

Iran je primjenjivao Dodatni protokol od 2016. do 2021. godine, u okviru nuklearnog sporazuma sa velikim silama, koji se raspao nakon povlačenja Sjedinjenih Američkih Država iz njega 2018. godine. Grosi je rekao da bi Dodatni protokol bio „idealno rješenje“, ali da se Rijad priprema da ode dalje od osnovnih obaveza iz Sveobuhvatnog sporazuma o zaštitnim mjerama, kojim su uređeni odnosi Saudijske Arabije i IAEA-e.

„Ono što je važno jeste da je tokom konsultacija i pripreme bilo moguće u bilateralni sporazum uvesti niz odredbi koje će Agenciji dati dodatna ovlašćenja za verifikaciju i monitoring“, rekao je Grosi na konferenciji za novinare. Ta ovlašćenja odnosila bi se na aktivnosti poput obogaćivanja uranijuma i procesa koji mu prethodi, poznatog kao konverzija uranijuma, kao i na preradu iskorišćenog nuklearnog goriva, kojom se plutonijum može izdvojiti iz istrošenog goriva iz reaktora.

„To su osjetljive aktivnosti, kao što svi znamo. Zbog toga ćemo za njih imati ovlašćenja i kapacitete koji su veoma, veoma slični onima koje možete pronaći u Dodatnom protokolu“, rekao je Grosi, ne iznoseći više detalja. Kada detalji budu usaglašeni, bilateralni sporazum između IAEA-e i Saudijske Arabije biće predstavljen Upravnom odboru IAEA-e, koji ima 35 članova.