Fico ima plan B: Kako se slovački premijer sprema za povratak vlasti

Premijer Slovačke, Robert Fico, trenutno razmatra uvođenje specifične norme koja bi omogućila prijevremeni prestanak rada parlamenta putem referenduma raspisanog na građansku inicijativu. Ova odluka, koja se smatra bez presedana u Evropskoj uniji, dolazi iz redova aktuelne vlade, a ne opozicije, što naglašava njen značaj.

Fico planira da iskoristi ovu pravnu mogućnost zbog slabe podrške koju trenutno ima, a izbori su zakazani za jesen 2027. godine. Prema informacijama iz slovačkog Ministarstva pravde, predlog zakona usvojen 26. avgusta omogućava prevremeno raspuštanje parlamenta bez raspada vladajuće koalicije.

Za raspisivanje referenduma na nacionalnom nivou potrebno je prikupiti najmanje 350.000 potpisa građana. Predložena izmjena bi omogućila da se pitanje o prijevremenom raspuštanju parlamenta uvrsti među teme o kojima bi građani mogli da se izjašnjavaju. Prethodno je opoziciona stranka Demokrati pokušala da pokrene referendum o smjeni Fice, ali je predsjednik Peter Pelegrini odbio, smatrajući to neustavnim.

Međutim, novi predlog sadrži stroge uslove: referendum ne može da se održi tokom prvih i posljednjih šest meseci mandata parlamenta, kao ni tokom rata ili vanrednog stanja. Takođe, potrebna je podrška najmanje 60% birača koji su učestvovali na prethodnim izborima za usvajanje odluke o raspuštanju.

Fico je svestan da su šanse za zadržavanje vlasti male, a analitičari kao što je Aleksandar Duleba smatraju da je to njegov plan B. Nijedno istraživanje javnog mnjenja ne daje mu nadu u zadržavanje parlamentarne većine, čak ni kroz potencijalno formiranje koalicije sa ultradesničarskom strankom.

Naime, slovačka vlast suočava se sa teškom ekonomskom situacijom koja može dovesti do smanjenja socijalnih davanja, što bi dodatno oslabilo Ficovu podršku među biračima. Mnogi smatraju da će Fico nakon izbora morati napustiti premijersku funkciju, uz mogućnost suočavanja sa krivičnim gonjenjem zbog nekoliko zamrznutih slučajeva.

Fico se nada da će, ukoliko ustavne izmjene budu usvojene, imati mogućnost raspisivanja referenduma već sredinom 2028. godine, što bi moglo promijeniti njegovu političku sudbinu. Ipak, pitanje je da li će opozicija podržati ove izmjene, s obzirom na blizinu izbora. Duleba prognozira da većina opozicionih snaga neće biti sklona podržavanju Fice.

Fico je već ranije pokazao sposobnost pridobijanja opozicionih poslanika, što je omogućilo usvajanje drugih ustavnih izmjena. U tom kontekstu, njegovo trenutno nastojanje da pronađe potrebne glasove za ustavne promjene moglo bi postati ključna tema u slovačkoj politici tokom naredne godine, a od toga će zavisiti budućnost prozapadnih i pro-ukrajinskih snaga u zemlji.