Andrija Mandić: ozbiljan političar s kontroverzama

U ovoj fazi niko u vladajućem bloku nije dovoljno jak da izvede emancipatorsku transformaciju u smislu prekida veza sa velikosrpskom idejom, uključujući vezu sa doskorašnjim partnerom. Uostalom, telegram saučešća što ga je predsjednik Skupštine Andrija Mandić poslao porodici osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića sramotan je i potvrđuje da je njegov odnos sa velikosrpskim projektom neupitan, kaže Kalezić.

Prije ravno šest godina, politička grupacija koja će kasnije sebe nazvati tridesetoavgustovcima, srušila je višedecenijsku vlast Demokratske partije socijalista i njenih koalicionih partnera. Prve ozbiljnije pukotine među strankama vlasti, ali i među parapolitičkim strukturama koje su bile ključni nosilac „litijaške revolucije“, pojavile su se pet godina nakon pobjede. Paradoksalno, razdor je podstakao faktor koji ih je i doveo na vlast – režim u Beogradu. Nakon duže kontrolisane monolitnosti, svjedočimo podjeli – i horizontalnoj i vertikalnoj – unutar tzv. srpskog korpusa. Koalicija Za budućnost Crne Gore postoji još samo na papiru; podjela unutar državne crkve Srbije kreće se po šavu uspostavljenom nakon 2006; medijska infrastruktura, instalirana i kontrolisana iz Beograda, danas djeluje na dva kolosjeka, kaže politički analitičar Danilo Kalezić.

Prema njegovim riječima, trenutno se mogu pratiti najmanje tri struje velikosrpske politike u Crnoj Gori. Prva je ona pod direktnom kontrolom Aleksandra Vučića i njegovog režima u Beogradu, personifikuje je Milan Knežević i opskuranti poput Vladislava Dajkovića. Drugu predvodi predsjednik crnogorske Skupštine Andrija Mandić, dok se treća nalazi negdje između i čine je nekoliko manjih vladajućih parlamentarnih stranaka, kao i nekoliko vanparlamentarnih, koje još vagaju kojoj od dvije političke strane da se priklone. Među njima su Demokrate, koje, uprkos drastičnom padu rejtinga, i dalje komanduju bezbjednosnim sektorom, kaže Kalezić za Pobjedu.

Otkako je osnovan, Pokret „Evropa sad“ je podijeljen na Vučićeve i anti-Vučićeve Srbe. Dominantna struja unutar PES-a, ona podržana od strane ekstremnijeg dijela državne crkve Srbije, a koju predvodi Filip Ivanović, Vučiću zamjera to što nije dovoljno efikasan u sprovođenju ideje „srpskog sveta“. Nakon konsolidacije, među partijama vlasti obično dolazi do borbe za dominaciju. Prethodnih četiri-pet godina, vladajuća struktura uspjela je da konsoliduje vlast, da pokori sve institucije; naročito one koje su imale nacionalni i identitetski karakter. Kada su taj posao obavili, ušli su u fazu podjele plijena.

Na podjelu unutar vladajućeg bloka uticala je i projekcija nekih od njegovih konstituenata o skorom silasku Vučića sa vlasti. Kalezić ističe da podjela ne dovodi u pitanje velikosrpski projekat, jer dio vladajuće strukture ne pokazuje spremnost, volju i želju da suštinski mijenja velikosrpski temelj na kojem je nastao. Plaše se reakcije Beograda. U ovoj fazi niko od njih nije dovoljno jak da izvede emancipatorsku transformaciju u smislu prekida veza sa velikosrpskom idejom.

Mandić je, podsjećam, dugo bio persona non grata na svim relevantnim zapadnim adresama; danas je lider od koga se očekuju rezultati, posebno u dijelu evropskih integracija. U očima Zapada, Mandić je danas ozbiljan političar, što ga je vjerovatno ohrabrilo da pokuša da napravi u političkom smislu rizičan potez – da se distancira od politike zvaničnog Beograda. Razlika između Mandićevog i Vučićevog 'zaokreta' je u tome što je Mandićev politički salto mortale malo ko mogao da predvidi. Zapad je, naročito tokom posljednje dvije, dvije i po godine – tačnije, od izbora 2023 – političku podršku bio usmjerio na Milojka Spajića, očajnički pokušavajući da od njega naprave istinskog reformatora i emancipatora crnogorskog društva.

Zapadni partneri su se više puta uvjerili u to da Spajić nije pouzdan partner, što je otvorilo vrata Andriji Mandiću. Nakon što je on izabran za predsjednika Skupštine, krenuli su prvi koraci prema njegovoj 'normalizaciji'. Opozicija ga je prihvatila ne samo kao legalno izabranog predsjednika Skupštine, nego i kao legitimno izabranog šefa parlamenta. Ako je Mandić prihvatljiv opoziciji, zašto ne bi bio i Zapadu, to je bio rezon naših zapadnih partnera.

Mandić danas govori o neophodnosti da se odluke koje se tiču Crne Gore donose u Crnoj Gori. Takvu poruku procrnogorski i proevropski blok čeka bezmalo dvije decenije. Nažalost, Mandić trenutno nema snage da tu ideju do kraja sprovede, tim prije što, ponavljam, i dalje intenzivno koketira sa velikosrpskim nacionalizmom. Crnoj Gori nije važno hoće li se Mandić odreći Vučića, nego hoće li napraviti otklon od politike koju Vučić personifikuje.

Odgovarajući na pitanje novinara o mogućoj saradnji nakon izbora 2027, Nova srpska demokratija i DPS izbjegle su direktan odgovor. Kalezić smatra da saradnja nije moguća sve dok Mandić, za početak, i zvanično ne prekine partnerstvo sa dosadašnjim koalicionim partnerima. Takođe, specifične političke prilike u Crnoj Gori, posebno one koje se odnose na evropske integracije, zahtijevaju širi blok – evropsku vladu, u kojoj će dominantnu većinu činiti autentične evropske partije.

Na kraju, premijer Milojko Spajić, koji je nedavno upozorio na to da dvije neimenovane države hibridno djeluju protiv Crne Gore, nije direktno problematizovao miješanje Srbije u unutrašnja pitanja Crne Gore, a to može biti zbog pomoći koju je Beograd pružio prilikom osvajanja i konsolidacije vlasti. Zanimljivo je da je Spajić odgovorio Vučiću tek nakon što je Mandić otvorio front sa Beogradom, pokušavajući da na taj način sačuva vlastito biračko tijelo.