Šerbo Rastoder o Osmanu Rastoderu: Nije učestvovao u zločinu u Velici

Profesor emeritus Šerbo Rastoder, istoričar koji je istraživao i objavio dokumentaciju o svom rođaku Osmanu Rastoderu, odbacuje da je Osman učestvovao u zločinu u Velici. S druge strane, Antifašisti Cetinja postavljaju pitanje o tome da li to što je muslimanska milicija borila protiv četnika automatski znači da je bila 'primarno antifašistička', upoređujući to sa tvrdnjom da su i četnici bili antifašisti kada su se sukobljavali sa ustašama.

Rastoder je u intervjuu za Pobjedu kazao da je Osman bio njegov rođak, a ne đed. 'Dok su mi pročetnički elementi spočitavali da mi je navodno djed, a nije, i da ne pišem o njegovim zločinima, iako sam prvi i jedini objavio njegov dosje, “dileri bošnjaštva” iz vrha BS optuživali su moju porodicu da je “izdala” Osmana. Suština je, pak, sljedeća: Osman Rastoder je u očima bihorskog naroda 'gazija' koji je spasio Gornji Bihor od klanja i pošasti koja je uništila Donji Bihor u januaru 1943. godine', kazao je Rastoder.

On navodi da je Osman Rastoder proglašen ratnim zločincem od strane Komisije za utvrđivanje zločina, kojoj je predsjedavao bogoslov i učitelj Jakša Brajović. 'Naglašavam – proglašen, a ne osuđen, i to nakon što je ubijen od strane pripadnika OZNA-e u januaru 1946. godine. Najbitnija stvar je u tome da Osman Rastoder nema djelo zločina. Jer, da ga je imao, valjda bi Jakša Brajović i komisija to upisali u njegov dosje. Zbog toga je, po meni, lansirana planetarna laž da je učestvovao u zločinu u Velici', kazao je on.

Rastoder takođe navodi da je taj zločin počinjen u julu 1944. godine, dok Osman Rastoder od septembra 1943. godine, odnosno od kapitulacije Italije, nije bio komandant milicije niti je imao vojsku. 'Drugo, neznaveni imaju potrebu da ne razlikuju 21. SS diviziju “Skenderbeg”, kao tipično nacističku tvorevinu, i “muslimansku miliciju”, kao ad hoc organizovane grupe seljaka sa ciljem odbrane svog vatana. Sve u svemu, na naučnom skupu čule su se sve navedene verzije o njemu, prvi put su saopšteni podaci iz arhiva, a ne oni “rekla-kazala”, ali, ne manje bitno, čula se i kasida posvećena njemu', kazao je profesor Rastoder.

Iz udruženja Antifašisti Cetinja reagovali su na intervju prof. dr Šerba Rastodera. 'S pažnjom smo pročitali intervju i smatramo da je važno razgovarati o tragediji bošnjačkog stanovništva Sandžaka, četničkim zločinima i svim traumama Drugog svjetskog rata. Ali jednako je važno spriječiti da se pod plaštom “novog čitanja istorije” rehabilituju kolaboracionističke formacije i redefiniše pojam antifašizma', kazali su antifašisti.

Oni ističu da ne spore pravo Bošnjaka Bihora da pamte svoje žrtve. 'Međutim, sporno je kada se iz tog stradanja pokušava izvesti zaključak da je svaka oružana formacija koja se borila protiv četnika automatski bila antifašistička. Zato je najproblematičnija teza intervjua tvrdnja da su muslimanske milicije bile “primarno antifašističke”. Da li su četnici bili fašistički i kolaboracionistički pokret? Jesu. Da li su počinili monstruozne zločine nad Bošnjacima? Jesu. Ali iz toga ne proizlazi da svako ko ratuje protiv četnika postaje antifašista', navodi se u reagovanju.

Antifašisti naglašavaju da se antifašizam ne određuje samo po tome protiv koga se boriš, već i po tome sa kim sarađuješ. 'Ako formacija prima oružje, hranu i logistiku od italijanskog okupatora i učestvuje u održavanju okupacionog poretka, njen karakter se ne može pravdati samoodbranom. U intervjuu se ponavlja dobro poznata matrica opravdavanja kolaboracije da je narod bio ostavljen sam sebi i da je morao da se organizuje i sarađuje sa okupatorom kako bi preživio', kažu Antifašisti.

Oni dodaju da Rastoderova logika proizvodi apsurdan zaključak. 'Ako činjenica da se muslimanska milicija borila protiv četnika automatski znači da je bila “primarno antifašistička”, da li to znači da su i četnici bili antifašisti kada su se sukobljavali sa ustašama? Da li je svaka oružana formacija koja se povremeno sukobila sa nekim drugim kolaboracionističkim pokretom time postajala antifašistička? Naravno da nije', navode iz udruženja.

Oni ističu da karakter jednog pokreta određuje njegova ukupna politika, ideologija, savezništva, odnos prema okupaciji i djelovanje na terenu. 'U slučaju Osmana Rastodera dodatno je problematična činjenica da je u samom intervjuu priznato da je zagovarao priključenje Bihora, odnosno dijela Sandžaka, takozvanoj Velikoj Albaniji. Dakle, ne govorimo samo o čovjeku koji je navodno “uzeo oružje od okupatora da bi zaštitio selo”, već o političkom djelovanju unutar prostora koji je bio dio fašističkog okupacionog projekta Velike Albanije', naglašavaju Antifašisti.

Oni takođe ističu da je važno pitanje postaviti zašto je predsjednik Komisije za utvrđivanje zločina bio bogoslov. 'Time se čitaocu suptilno sugeriše da je proglašenje Osmana Rastodera ratnim zločincem bilo motivisano njegovom nacionalnom i vjerskom pripadnošću, a ne rezultat rada jedne državne komisije. Takva insinuacija ne može doprinijeti istorijskoj istini, ona samo može produbiti vjerske podjele u tumačenju prošlosti', upozoravaju.

Na kraju, Antifašisti Cetinja naglašavaju da je danas potpuno pogrešno čitavu raspravu svedeti na pitanje da li je Osman Rastoder učestvovao u zločinu u Velici. 'To jeste važno pitanje za istoričare, ali nije suština. Suština je da su u Drugom svjetskom ratu postojale čitave mreže kolaboracionističkih pokreta koje su, uprkos međusobnim sukobima, djelovale unutar okupacionog poretka evropskog nacifašizma. Antifašisti Cetinja nikada neće umanjivati stradanje Bošnjaka Bihora. Jednako tako, nikada nećemo pristati da se pod izgovorom zaštite naroda rehabilituje saradnja sa okupatorima ili da se pojam antifašizma razvlači do besmisla', zaključuje se u reagovanju NVO Antifašisti Cetinja.