Dugovječnost lidera u Crnoj Gori: Od kralja Nikole do savremenih funkcionera

U Crnoj Gori postoji duga tradicija dugovječnih lidera, koja se proteže od kralja Nikole do današnjih čelnika. Višedecenijski ostanak na čelu institucija, umjesto da bude dokaz snage, označava simptom sistema u kojem se sigurnost cijeni više od razvoja, a lojalnost više od kompetencija, ocjenjuju sagovornici Portala RTCG.

Ostanak pojedinih funkcionera, sudija, sportskih radnika i privrednika na vodećim pozicijama traje i po nekoliko decenija, dok se u mnogim evropskim državama rukovodioci mijenjaju nakon jednog ili dva mandata. Apsolutni rekorder u ovom pogledu je kralj Nikola I Petrović, koji je vladao Crnom Gorom od 1860. do 1918. godine, odnosno punih 58 godina. Među savremenim funkcionerima, najduži kontinuitet ima predsjednik Osnovnog suda u Kotoru, Branko Vučković, koji tu funkciju obavlja više od 35 godina.

Milo Đukanović proveo je oko 31 godinu na najs višim državnim funkcijama, dok je Dejan Savićević, predsjednik Fudbalskog saveza Crne Gore, na čelu te organizacije od 2001. godine, odnosno već 25 godina. Među najdugovječnijim čelnicima je i rektor Univerziteta Donja Gorica, Veselin Vukotić, koji vodi tu ustanovu gotovo dvije decenije. U civilnom sektoru, dugogodišnje vođenje organizacija također je prisutno, kao što su slučajevi izvršne direktorice Centra za građansko obrazovanje Daliborke Uljarević, koja vodi tu organizaciju od 2002. godine, i Tea Gorjanc Prelević, koja je na čelu Akcije za ljudska prava od 2003.

Pitanje dugovječnosti pojedinaca na čelu institucija otvara diskusiju o sistemu i njegovim vrijednosnim obrascima. Klinički psiholog Radoje Cerović smatra da dugotrajni ostanak na čelu institucija ukazuje na institucionalnu slabost. „Institucija je stabilna kada preživi odlazak čovjeka — kod nas je obrnuto, čovjek preživljava instituciju“, smatra Cerović. On naglašava da se ovakva situacija javlja zbog visoke distance moći i izbjegavanja neizvjesnosti u crnogorskom društvu, uz snažan kolektivizam.

Politikolog Aleksandar Ćuković ukazuje na duboke posljedice dugotrajnosti na vlasti, naglašavajući da ona oblikuje društvenu psihu i stvara toksičnu klimu konformizma. On ističe da dugotrajno obavljanje funkcija omogućava stvaranje mreže političke i ekonomske zavisnosti, što dovodi do apatije među mladima i obrazovanim ljudima, koji gube vjeru u mogućnost napredovanja na osnovu znanja i rezultata.

Pisac i kolumnista Đuro Radosavović smatra da višegodišnji ostanak na rukovodećim pozicijama u državnim institucijama često nema veze sa kvalitetom rada, već sa sposobnošću da se prilagode političkim strujama. On upozorava da se očekivana smjena generacija nije dogodila i da nove generacije radije biraju privatni sektor nego državne funkcije.

U zaključku, fenomen dugovječnosti lidera u Crnoj Gori nije pokazatelj stabilnosti, već simptom duboke institucionalne slabosti i deficita političke kulture, što može imati dugoročne posljedice po društvo.