Papović: Uzaludno je nastojanje da bitku na Vučjem dolu otmu iz crnogorskog sjećanja

Predsjednik Političkog savjeta Demokratske partije socijalista (DPS), istoričar Dragutin Papović, u autorskom tekstu istakao je da je neophodan istorijski kontekst da bi se shvatio značaj bitke na Vučjem dolu. Papović je, u kontekstu jučerašnjeg obilježavanja 150 godina Vučedolske bitke, naglasio da ta bitka u potpunosti i isključivo pripada crnogorskoj državnoj i nacionalnoj istoriji.

„Kolektivno podsjećanje na ovu bitku i isticanje istorijskih činjenica jedini je način za odlučno suprotstavljanje pokušajima da se bitka na Vučjem dolu otme iz crnogorske istorije i kolektivnog sjećanja. Svi koji pokušavaju da Crnoj Gori i Crnogorcima oduzmu državnu i nacionalnu istoriju, zapravo hoće da ukinu pravo na postojanje crnogorskoj državi i naciji. Neka je kreatorima ovih pokušaja, Crkvi Srbije i njenim političkim slugama u Crnoj Gori, jasno, danas i zauvijek, da im je uzaludno nastojanje da bitku na Vučjem dolu otmu iz crnogorskog istorijskog sjećanja i iz crnogorskog nacionalnog i državnog nasljeđa. Uzalud pokušavaju da srpski poraz na Đunisu prebole tako što će oteti crnogorsku pobjedu na Vučjem dolu. Uzalud su doveli srpskog patrijarha na Vučji do da posrbljava istoriju Crne Gore. Uzalud podsjećaju na političko-propagandno srpstvo kralja Nikole koga se on sam odrekao 1918. godine kao svoje najveće greške. Crnogorci su apsolvirali tu lekciju. Crna Gora i Crnogorci su danas više nego ikada svjesni uspjeha iz svoje državne i nacionalne istorije, svjesni su grešaka iz prošlosti, ali su iznad svega svjesni svog milenijumskog istorijskog trajanja i na bazi toga grade i brane svoj identitet. Vučedolski krstaš-barjak je vječni simbol heroizma i žrtvovanja junaka iz Veljeg rata i za ponos je svakoj generaciji Crnogoraca. To je zastava crnogorskog patriotizma i časti“, naveo je Papović.

Još od vladavine mitropolita Petra I, glavni državni cilj Crne Gore je, navodi dalje Papović, bio da od Osmanskog carstva oslobodi teritorije koje su joj pripadale po istorijskom, državnom i nacionalnom pravu. „To se prije svega odnosilo na osmanske (turske) provincije – Hercegovački i Skadarski pašaluk. Dobijanje ovih teritorija bio je uslov državnog i nacionalnog opstanka Crne Gore. Uz to, pravoslavci u ovim turskim provincijama su na Crnu Goru gledali kao na svoju matičnu državu i prihvatili su politiku koju su vodili crnogorski vladari iz dinastije Petrović-Njegoš. Crna Gora je naročito veliku podršku i uticaj imala u Hercegovini, u kojoj je sredinom XIX vijeka stvorena mreža povjerenika koji su bili pod apsolutnom kontrolom Cetinja. U vrijeme vladavine knjaza Danila, u svim plemenima istočne Hercegovine, uspostavljeni su organi vlasti koji su bili pod kontrolom crnogorske vlade. Crna Gora je imala presudan uticaj na političke procese u Hercegovini, a naročito na ustanke Hercegovaca protiv osmanske vlasti. Iako su ti ustanci imali socijalnu osnovu, odnosno podizani su zbog teškog materijalnog položaja hrišćanskih Hercegovaca, oni su dirigovani državnim interesima Crne Gore.

To je postalo jasno nakon izuzetne pobjede Crnogoraca u Grahovačkoj bitki 1858. godine, nakon koje su Velike sile primorale Tursku na razgraničenje sa Crnom Gorom. Crnoj Gori su tada u Hercegovini priznate teritorije kojima je zapravo već godinama upravljala. Zato teritorijalno širenje Crne Gore na račun turske provincije Hercegovine nije bilo osvajanje, već oslobođenje i priznanje faktičkog stanja. Politiku knjaza Danila prema Hercegovini nastavio je knjaz Nikola, a Papović kaže da je cilj bio isti: „Dobiti teritorijalno proširenje u Hercegovini i međunarodno priznanje nezavisnosti Crne Gore.“ Već u prvoj godini vladavine knjaza Nikole definisan je plan teritorijalnog širenja Crne Gore, prema kome je Crna Gora trebalo da se prostire između Neretve i Drima, i između Lima i Jadranskog mora.

Uz to, drugi cilj crnogorske državne politike je bio da faktičku državnu nezavisnost priznaju sve Velike sile. Kada su početkom 1875. počeli nemiri u Hercegovini, knjaz je pokušao da tu krizu iskoristi za diplomatsko rješenje crnogorskih zahtjeva. Poslao je memorandum Rusiji, Austrougarskoj i Njemačkoj u kojem je tražio da Velike sile priznaju nezavisnost Crne Gore i da odrede njenu granicu prema Turskoj. Dok je knjaz pokušavao da diplomatijom ostvari državne ciljeve, krajem juna 1875. podignut je ustanak u Hercegovini, poznat kao Nevesinjska puška. Da bi ustanak usmjerio u korist Crne Gore, knjaz Nikola je na Grahovo uputio vojvodu Petra Vukotića, preko koga je ustankom upravljao u skladu s politikom crnogorske vlade, a istovremeno je suzbijao uticaj Austrougarske i Srbije. U Hercegovinu je tada pošlo i oko 3.000 crnogorskih dobrovoljaca pod komandom vojvode Peka Pavlovića. Tada se i nekoliko hiljada hercegovačkih porodica sklonilo u Crnu Goru. Knjaz je krajem jula kod Njegoševe kapele na Lovćenu održao sastanak sa hercegovačkim vođama i saopštio im da je ustanak pod njegovom komandom i izdao im naređenja kako da se ustanak razvija.

Već do kraja 1875. ustanički odredi su organizovani kao bataljoni crnogorske vojske, sa crnogorskim činovima i obilježjima. Ustaničkim jedinicama je komandovala Glavna uprava pod nadzorom vojvode Petra Vukotića, a jedna od odluka je bila da će se kazniti smrću svako ko među ustanicima bude radio protiv ujedinjenja Crne Gore i Hercegovine. Na taj način je ostvarena potpuna kontrola Crne Gore nad ustanicima. Srbija u tome nije imala gotovo nikakvog uticaja. Hercegovina je bila interesna zona Crne Gore i ustanak u Hercegovini se vodio isključivo za ostvarenje crnogorskih državnih interesa. O tome ubjedljivo svjedoči vojna i politička Konvencija koju su Crna Gora i Srbija potpisale 16. juna 1876. u Veneciji, i tada su razgraničile interesne sfere. U Konvenciji nema pomena o ujedinjenju. Određeno je da se crnogorska interesna sfera nalazi između Neretve, Ljubišnje, Lima, Drima i Jadranskog mora. Konvencijom je dogovorena istovremena objava rata Turskoj. Na osnovu toga su Crna Gora i Srbija objavile rat Turskoj krajem juna 1876. i tako je u Crnoj Gori počeo čuveni Velji rat. Dakle, iz perspektive Crne Gore, ovaj rat nije vođen za srpsko ujedinjenje. Vođen je isključivo da Crna Gora dobije teritorije za koje je smatrala da joj pripadaju po istorijskom i državnom pravu i da od Velikih sila dobije zvanično priznanje svoje vjekovne nezavisnosti. Tačno je da se u Konvenciji crnogorski i srpski vladar pozivaju na pravo da oslobode hrišćane, a naročito Srbe, u evropskoj Turskoj od turskog jarma i tačno je da je u crnogorskoj ratnoj propagandi iz „Glasa Crnogorca“ rat predstavljen kao dio opštesrpske borbe. No, kako zaključuje najbolji poznavalac nacionalne i državne politike knjaza Nikole, istoričar Živko Andrijašević, „iako je ideologija isticala opštesrpske ciljeve Crne Gore, njeni stvarni ratni ciljevi bili su isključivo crnogorski i svodili su se na proširenje državne teritorije.“ U skladu s tim interesima, knjaz Nikola je 2. jula 1876. većinu crnogorske vojske, odnosno 17 bataljona ili oko 9.500 vojnika pod alaj-barjakom lično poveo sa Cetinja u Hercegovinu. Nakon nekoliko dana marša, na Crnom kuku je 6. jula izvršeno uključenje ustaničkih bataljona (oko 8.000 ustanika) i 1.000 dobrovoljaca u crnogorsku vojsku, tako da je od tada na ratištu u Hercegovini postojala samo crnogorska vojska raspoređena u 28 bataljona, sa oko 19.000 boraca. Ulaskom u Hercegovinu, knjaz je naglasio da on ne vodi rat protiv muslimana. U ratnom proglasu knjaz je istakao: „I u ovome času samo jedno, Crnogorci, hoću da vam preporučim. Pokažite se u ratu još velikodušniji, nego što ste u doba mira. Štedite gdje god možete i primajte sa raširenijem bratskim rukama, gdje god vam u susret izađu, našu braću muhamedanske vjere… Koji nam pruže ruku, od njih nas vjera neće razdvajati. Bićemo braća i živjećemo kao braća s njima.“ Crnogorska vojska se podijelila i u narednih 15 dana izvela je nekoliko akcija u Hercegovini, između Kleka, Gacka, Nevesinja i Mostara. No, suočen s brojnijom turskom vojskom, koja je u Hercegovini imala oko 27.000 vojnika, i nakon poraza kod Bišine, knjaz je naredio povlačenje i koncentraciju crnogorske vojske za odlučujuću bitku na povoljnijem terenu. Turski komandant maršal Muktar-paša je crnogorsko povlačenje shvatio kao priliku da nanese poraz crnogorskoj vojsci i da prodre u Crnu Goru kako bi je izbacio iz rata. Crnogorska vojska se povukla u reon sela Korita kod Bileće, a potom se premjestila u selo Vrbica i na uzvišenja Oputne Rudine: Golo Brdo, Kokot, Vardar i Kovčeg. Do bitke je došlo 28. jula na Vučjem dolu, u kojoj je crnogorska vojska ostvarila veliku pobjedu. Poginulo je i ranjeno oko 4.000 turskih vojnika, a Crnogorci su imali 72 poginula i 115 ranjenih. Lakše ranjeni Muktar-paša se s preostalom vojskom povukao u Bileću, pa u Trebinje, Mustaj-paša je teško ranjen, divizijar Selim-paša je poginuo, a brigadni general Osman-paša je zarobljen. Zaplijenjeni su veliki ratni materijal, oprema i mnogi...