Vjetroelektrana „Bijela“ izaziva otpor lokalne zajednice u Breznima

Planirana vjetroelektrana „Bijela“ kod Šavnika izaziva protivljenje mještana koji se bore protiv gradnje međunarodnog energetskog čvorišta. Njihove aktivnosti uključuju pravne korake i proteste.

27. jul 2026. 17:393

Planirana Vjetroelektrana „Bijela“ kod Šavnika predstavljena je kao jedan od najvećih novih projekata obnovljive energije u Crnoj Gori. Međutim, pitanje koje je vremenom izazvalo najviše neslaganja nije bilo samo gdje će biti postavljene vjetroturbine, već kako će proizvedena struja biti priključena na prenosnu mrežu, preko čijih imanja će proći dalekovod i šta će razvoj nove energetske infrastrukture značiti za ljude koji žive u okolnim selima, piše Raskrinkavanje.me.

Raskrinkavanje.me je dio Međunarodne mreže za provjeru informacija (International Fact-Checking Network – IFCN), Evropske mreže standarda za provjeru činjenica (European Fact-Checking Standards Network – EFCSN), kao i dio Evropskog kodeksa standarda za nezavisne organizacije za provjeru činjenica, te dio regionalne mreže za borbu protiv dezinformacija – SEECheck čije su članice organizacije koje vode slične platforme: Zašto ne iz Bosne i Hercegovine, KRIK i Fake news tragač iz Srbije, Faktograf iz Hrvatske, MOST iz Makedonije i Oštro iz Slovenije.

U Crnoj Gori, Građanska inicijativa “Spasimo Brezna” više od godinu dana pokušava da spriječi gradnju međunarodnog energetskog čvorišta u centru svog sela Gornja Brezna, što bi značilo, kako su više puta ponovili u javnosti, de facto raseljavanje sela. Oni u kontinuitetu upozoravaju da bi gradnja čvorišta za međunarodne 400kV dalekovode i brojne vjetro i solarne elektrane, u centu naseljenog mjesta, čiji stanovnici žive od turizma i poljoprivrede, dovela do pretvaranja ovog agro turističkog regiona u energetsku industrijsku zonu, uništilo ekonomiju, potpuno obezvrijedilo imovinu i investicije mještana i dovelo do napuštanja vjekovnih imanja.

Njihove aktivnost usmjerene su na ligitimnu, pravnu borbu, prikupljanje i dostavljanje dokumenata i dokaza, podnošenje tužbi i krivičnih prijava, kao i pokretanje žalbenih postupaka pred Evropskom bankom za obnovu i razvoj koja je, kako tvrde, nezakonito, i suprotno vlastitim pravilima i standardima, odobrila kredit crnogorskoj državnoj energetskoj kompaniji CGES za gradnju SS Brezna 400kV u Breznima. Borba mještana Brezana da zaštite svoje domove trenutno se odvija u dva pravca: spriječavanje gradnje TS Brezna 40okV, i spriječavanje gradnje VE Bijela u Šavniku i dalekovoda koji prolaze preko njihovih imanja, kuća, turističkih objekata, do trafostanice u Breznima. Investitor VE Bijela je formalno kompanija iz Dubaija Alcazar Energy Partners koja je 2022. godine osnovala podružnicu u Luksemburgu. Država Crna Gora trenutno sprovodi eksproprijaciju privatnih imanja u korist Vjetro parka Bijela, oduzima zemlju mještanima opština Šavnik i Nikšić na period od 30 godina, po cijenama od 0,50 centi po m2 ukupno.

Pogođeni mještani podnijeli su tužbu Upravnom sudu protiv odluke Vlade kojom proglašava javni interes u korist Ministarstva urbanizma, prostornog planiranja i državne imovine, a ekspropriiše zemlju u interesu Alcazar Energy Partners iz Dubaija. Mještani, takođe, u komunikaciji sa EBRD kod koje Alcazar Energy Partners traži kreditna sredstva za ovaj projekat, dostavljaju dokaze i dokumentaciju koja ukazuje ne neregulranosti cijelog postupka i nepoštovanje pravila i standarda same EBRD (European Bank for Reconstruction and Development) od koje traže novac.

Istraživački osvrt Raskrinkavanje.me na gradnju kritične energetske infrastrukture i odnos prema pogođenim lokalnim zajednicama prenosimo integralno.

Tokom razvoja projekta smjenjivali su se institucionalni postupci, javne rasprave, obećanja investitora o saradnji sa zajednicom, protesti mještana, sporovi oko zemljišta i žalbe domaćim i međunarodnim institucijama. Projekat je u jednom trenutku dobio ‘zelenu’ saglasnost Agencije za zaštitu životne sredine, ali je Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, kao drugostepeni organ u postupku, u maju 2026. tu odluku poništilo i predmet vratilo na ponovni postupak. Istovremeno, pritužbe stanovnika Brezana, obližnjeg sela na teritoriji opštine Plužine, dospjele su i pred nezavisni mehanizam odgovornosti (IPAM EBRD's Independent Project Accountability Mechanism) Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD).

Zbog toga ovo više nije samo lokalna priča o jednom dalekovodu niti jednostavna rasprava o tome da li je neko za ili protiv vjetroelektrana. Riječ je o pitanju kako se u Crnoj Gori planiraju veliki energetski projekti, koliko javnost zaista može da utiče na odluke koje mijenjaju prostor u kojem ljudi žive i šta se događa kada se interes investitora, države i lokalne zajednice ne podudaraju.

U analizi koja slijedi hronološki smo rekonstruisali razvoj Vjetroelektrane „Bijela“, planirani priključak prema postojećoj trafostanici Brezna, ključne odluke institucija i aktivnosti Građanske inicijative „Spasimo Brezna“. Čitaocima ostavljamo da na osnovu dokumenata, javnih izjava i provjerljivih činjenica procijene da li su građani bili pravovremeno informisani, da li su njihovi prigovori ozbiljno razmatrani i da li se jedan projekat zelene energije razvijao na način koji jednako uvažava životnu sredinu, javni interes i prava ljudi na čijim se imanjima planira njegova infrastruktura.

Vjetroturbine za Brezna: Kako je zamišljen projekat

VE „Bijela“ se u zvaničnim projektnim materijalima vodi kao vjetropark na području opštine Šavnik, kapaciteta oko 118–118,8 MW, sa planiranih 17 turbina i očekivanom godišnjom proizvodnjom većom od 320 GWh. Investitor Alcazar Energy Partners,iz Dubaija, je prava na projekat preuzeo u septembru 2023. godine, kroz partnerstvo sa prvobitnim developerima Simes Inženjering i Sistem MNE, uz projekciju investicije od oko 200 miliona dolara. Na svojim stranicama Alcazar i u julu 2026. vodi Bijelu kao projekat u statusu “Under Development” (u razvoju).

Ključ za razumijevanje spora je priključak. Struja iz vjetroparka ne ostaje na lokaciji turbina, nego ide preko interne trafostanice i novog 110 kV dalekovoda prema trafostanici Brezna. U javnim izvorima tu već postoji određena nedosljednost: pojedini materijali i medijski izvještaji pominju vod dug 18,7 kilometara, dok su u ranijim javnim prikazima i sa rasprava pominjane dužine od oko 22 kilometra. Ta razlika sama po sebi ne dokazuje nepravilnost, ali dobro pokazuje širi problem ovog slučaja: javna dokumentacija nije uvijek bila potpuno usaglašena.

Važno je istaći i jednu preciznost koju dio javnosti često pojednostavi. U promptu se govori o trasi koja prolazi kroz Donju Breznu, ali javno dostupno obavještenje Agencije za zaštitu životne sredine (EPA) o saglasnosti iz februara 2026. završni dio trase vodi kroz katastarsku opštinu Gornja Brezna, opština Plužine. Istovremeno, u javnim nastupima i u IPAM postupku govori se šire o prostoru Brezana, odnosno o zoni Gornje i Donje Brezne kao jednoj cjelini života, turizma i privatnih imanja. Zbog toga je najtačnije reći da je spor vezan za širi prostor Brezana, dok formalna dokumentacija završni dio priključka veže za KO Gornja Brezna.

Energetski projekat postao lokalni spor

Formalna priča se odvijala prilično glatko. EPA je krajem 2024. donijela rješenje da je za VE „Bijela“ sa priključnim dalekovodom 110 kV potrebna izrada elaborata procjene uticaja na životnu sredinu, a 31. marta 2025. objavila je da je investitor podnio zahtjev za saglasnost na Elaborat. U međuvremenu su Crnogorski elektroprenosni sistem (CGES) i predstavnik vjetroelektrane u septembru 2024. potpisali ugovor o priključenju na prenosni sistem, uz jasno navedenu činjenicu da će prije priključenja biti potrebna nadogradnja trafostanice Brezna. U januaru 2025. Alcazar i Elektroprivreda Crne Gore (EPCG) potpisali su memorandum koji je otvorio razgovore o budućem PPA aranžmanu, tj Ugovoru o direktnom otkupu električne energije.

Maj 2025. bio je trenutak kada je spor postao vidljiv široj javnosti. Na javnoj raspravi u Plužinama mještani Gornjih Brezana javno su se usprotivili planu da dalekovod i prateća infrastruktura uđu u njihovo selo. Govorili su o uticaju na turizam, pčelarstvo, privatna imanja i svakodnevni život. Investitor je dan kasnije odgovorio da „prepoznaje zabrinutost“ mještana, da razmatra alternative i da želi da umanji uticaj na lokalne zajednice i pejzaž. U isto vrijeme, na samoj vjetroelektrani u Bijeloj, investitor je najavio početak izgradnje infrastrukture.

Komentari

Pročitaj još

Nevjerovatne scene iz albanskog parlamenta: Poslanik ukrao sporazum, službenica pala niz stepenice

U albanskom parlamentu došlo je do incidenta kada je poslanik Agron Shehaj ukrao sporazum o vojnoj saradnji sa Amerikom. Službenica je pala niz stepenice pokušavajući da ga zaustavi.