Cerović: Prekrajanje pojma ‘naše’ najuspješnija je psihološka strategija osvajanja

Istorija nije oblikovala samo državu Crnu Goru, već i način na koji njeno društvo razmišlja i reaguje. Ratovi, siromaštvo, život bez snažnih institucija i patrijarhalni sistem vrijednosti ostavili su kulturne obrasce koji i danas određuju odnos prema autoritetu, identitetu i pripadanju. Psiholog Radoje Cerović u razgovoru za Antenu M objašnjava da je upravo efekat neprijatelja kroz istoriju bio ono što je Crnu Goru ujedinjavalo.

„Razna plemena, zakrvljena oko katuna, posvađana oko unutrašnje vlasti, složno i solidarno staju u stroj da brane svoju zemlju i svoje nasljeđe. Neprijatelj je s druge strane fronta, govori drugim jezikom, druge je vjere i drugačijih običaja. To je vrlo jednostavna crno-bijela konfrontacija“, kaže Cerović.

Savremeni osvajači, međutim, upozorava on, više ne djeluju silom, već podsticanjem unutrašnjih podjela i preoblikovanjem identiteta. Društvo se cijepa na identitetske zajednice, postaje podložno manipulaciji i urušava se iznutra. U tom procesu Cerović posebno govori o ulozi Srpske pravoslavne crkve, koju vidi kao instrument političkog uticaja Srbije u Crnoj Gori.

„Ljubav prema sopstvenoj zajednici je instinkt, sam po sebi nije nikakvo dostignuće. Svi mi imamo težnju ka identifikaciji sa onim što smatramo ‘svojim’. Kod ljudskih bića, međutim, granica između onoga što je ‘svoje’ i ‘tuđe’ je vrlo arbitrarna. Političari kroz istoriju i ne rade drugo nego što prekrajaju i precrtavaju te granice“, navodi Cerović.

On objašnjava da je istorija značajno oblikovala dominantno prisutan crnogorski kulturni šablon. „Od opsesije hijerhijama, tragičnih tragova nekadašnjeg ‘kodeksa časti’, patrijarhalnog sistema vrijednosti, niskog stepena međusobnog povjerenja, velikog stepena izbjegavanja nesigurnih i neizvjesnih situacija, radi se o kulturnim šablonima koji su u velikoj mjeri plod specifičnih istorijskih okolnosti“.

„Takav sistem je nekada bio idealan za preživljavanje u uslovima u kojima je Crna Gora vjekovima bitisala, ali danas predstavlja Molotovljev koktel kulturnih šablona koji je potrebno što prije prilagoditi novim uslovima“, dodaje on.

U razgovoru se osvrnuo i na fenomen podaničkog mentaliteta, koji je, prema njegovim riječima, rezultat istorijskog nasljeđa i savremenih okolnosti. „Pametni osvajači danas idu drugim putevim i kanalima koji ne dovode do zbijanja redova, već naprotiv, stvaraju podjele u društvu“, zaključuje Cerović.