Nova "Velika igra" za bogatstvo Centralne Azije

Centralna Azija postala je jedno od ključnih poprišta globalnog nadmetanja za kritične mineralne sirovine, uključujući i rijetke zemne elemente, čije su rezerve značajne, ali još uvijek u velikoj mjeri neiskorišćene.

Sredinom februara, vlada Sjedinjenih Američkih Država postigla je sporazum sa Uzbekistanom kako bi obezbijedila bolji pristup važnim mineralnim resursima ove centralnoazijske države. Zajednički investicioni okvir između Američke međunarodne razvojne finansijske korporacije (DFC) i Uzbekistana imao je za cilj unapređenje saradnje, dajući prioritet investicijama u čitav lanac vrijednosti kritičnih minerala.

Sporazum, koji je DFC opisao kao “istorijski”, predviđa i osnivanje zajedničke američko-uzbekistanske investicione holding kompanije za buduće projekte u oblasti mineralnih resursa i infrastrukture. Ovaj potez rezultat je nastojanja Sjedinjenih Američkih Država da prodube odnose sa pet bivših sovjetskih republika Centralne Azije i ojačaju svoj uticaj u regionu bogatom prirodnim resursima.

Međutim, Sjedinjene Američke Države nisu jedine koje nastoje da učvrste odnose sa ovim državama. Dok se dugogodišnji uticaj Rusije postepeno smanjuje, a Kina preuzima sve značajniju ulogu, Evropska unija i Ujedinjeno Kraljevstvo dodatno su ojačali svoje veze sa ovim područjem. Istovremeno, države Persijskog zaliva, poput Saudijske Arabije i Ujedinjenih Arapskih Emirata, uspostavile su značajna poslovna partnerstva u ovoj oblasti.

“Ovo podsjeća na ‘Veliku igru’”, rekao je Karim Dahu, zamjenik direktora za globalne odnose i saradnju u Organizaciji za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD). “U toku je intenzivna konkurencija za mineralne resurse ovog regiona u okviru globalne trke za obezbjeđivanje pristupa tim sirovinama”.

Prema izvještaju Međunarodne agencije za energiju (IEA), Kina kontroliše lance snabdijevanja ključnim mineralima. U takvim okolnostima, najveće svjetske ekonomije nadmeću se za pristup bogatim mineralnim nalazištima država poput Kazahstana, Kirgistana i Uzbekistana. Centralna Azija raspolaže sa 39 odsto svjetskih rezervi rude mangana, 31 odsto rezervi hroma, 20 odsto olova, 13 odsto cinka, 9 odsto titanijuma, 6 odsto aluminijuma, te po 5 odsto bakra, kobalta i molibdena.

Kazahstan može da izvozi 21 od ukupno 34 sirovine koje je Evropska unija uvrstila na listu kritičnih. Kirgistan raspolaže trećim najvećim rezervama antimona na svijetu, dok Uzbekistan posjeduje jedanaeste najveće rezerve bakra. Taškent je već započeo razvoj proizvodnje litijuma i molibdena, koji su od ključne važnosti za tehnologije čiste energije.

Prije februarskog sporazuma, Tramp je prošlog novembra u Vašingtonu ugostio lidere Kazahstana, Kirgistana, Tadžikistana, Turkmenistana i Uzbekistana, kako bi razgovarali o partnerstvima u oblasti kritičnih minerala. Sjedinjene Američke Države su kasnije organizovale samit o mineralima, koji je rezultirao memorandumima o razumijevanju sa 11 zemalja, uključujući i Uzbekistan.

Rusija je izrazila zabrinutost zbog napora Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije da obezbijede pristup rijetkim zemnim elementima. “Zabrinuti smo zbog intenziteta kojim Vašington nastoji da postigne sporazume o kritičnim mineralima”, izjavio je zamjenik ruskog ministra spoljnih poslova Mihail Galuzin.

Dok zemlje širom svijeta pokušavaju da ograniče globalnu dominaciju Kine, azijski gigant i dalje uživa relativno visok nivo samodovoljnosti. Ipak, Kina se suočava sa nizom izazova, uključujući iscrpljivanje sopstvenih resursa i pojačanu globalnu tehnološku konkurenciju. Autori izvještaja navode da bi kineska saradnja mogla biti usmjerena na podršku ovim zemljama u razvoju vertikalno integrisanih industrija.