Vučji Do: Pobjeda slobode Crnogoraca i političko rođenje

Patrijarh će vjerovatno reći da je Vučji Do bio ratni dokaz za pravoslavnu vjeru i jedinstvo sa Srbijom za svesrpsku državu. Ne, nije Vučji Do bio pobjeda svesrpstva, on je bio pobjeda političkog nacionalnog rođenja Crnogoraca koja ne vrijeđa srpsko biće mnogih među njima. A srbijanska crkva ne može bez „svetosavlja“, bez beogradskog kolonijalnog pojma srpstva. Velji rat je bio pobjeda za slobodu Crnogoraca, za sebe same, za oslobođenje od svih koji im ne daju njihovu zemlju i vazduh. Bio je to rat protiv Turske, a ne za propast zastave Crne Gore u korist novog beogradskog srbijanskog gospodara.

Ne mogu odoleti da pre opisa politike beogradske crkve u Crnoj Gori i krađu Vučjeg Dola ne pružim uvid u razliku između socijalnog kreda budizma, hrišćanstva i hipi politike. Šta sve tri povezuje? Povezuje ih socijalna restrikcija i strah od pokretnog društva, iako svaka govori isto: ljubav i mir. Doduše, kod hipika je i seks.

Kreator budizma Sidarta Gautama, kaže Hese u svom nobelovskom radu „Sidarta“, kada je video svoj lik u potoku, pljunuo je na njega. Nije to učinio zbog svog lika - Sidarta je tada sa svojih 30-ak godina bio prinčevski mlad i lep, već zbog radoznalosti da uopšte posveti narcisoidnu pažnju svojoj fizičnosti. Hteo je da skoči u vodu i udavi se, ali ga je sprečila ekstatično doživljena sveta reč „om“, koja ga je opomenula da još nije stigao do cilja samospoznaje. To je nirvansko oslobođenje od svakog društva i od sebe. Put, ili telos – da to kažemo na starom grčkom, u budističkoj introspekciji je odustajanje od društvenih normi života u korist pronalaženja potpune nezavisnosti od njih radi uživanja u svom slobodnom i neponovljivom duhu.

Tragalac se na tom putu probuđuje, prosvetljava se napuštanjem ljudstva, i on tom mukotrpnom univerzalnom socijalnom i biološkom askezom postaje budista. Norme sveta mu nisu potrebne i on raskida sa institucijama. I fizički oblik mu je nekorisni oklop i tada se sjedinjuje sa pojmom slobode kao blaženstvom čistog duha. Kako to na kraju izgleda niko ne zna osim svakog zasebnog budiste – a on nam to neće reći jer nam na kraju traganja ništa nije ni dužan a ni ne oseća nikakvu želju da nam išta kaže. Ni sebi ništa više ne govori. Svoj je odustajanjem od sopstva. Nestao je iako nije mrtav.

A tridesetogodišnji Isus? On samo neuspešno glumi Sidartu, jer on prividno oponaša askezu i muke, on imitira i smrt, ali, ni on se nikada ne smeje jer ga ništa ni ne uveseljava. On je neprekidno materijalan, ali je takav kao sadista jer je ljudima naredio patnju kao način života a sišao je među njih da im govori kako da kaznu izdrže. Takav bog mučeništva je jedinstven. Nedostižan je po svojoj idiosinkraziji. Patrističari iz toga nisu izvukli nikakav zaključak.

Da završimo, budista ide ka individualnom samoubistvu a hrišćanin ka kolektivnom pristanku na božiju kaznu. Nijedan nije socijalni revolucionar. Hipici su 60-ih godina prošlog veka protumačili budizam, pogotovo zen verziju, kao svoj put ka miru i ljubavi. U vreme američkog Vijetnama i rasizma to je bilo hrabro. Njihov zadatak je bio da daju odgovor kako da budeš lep kao lotosov cvet iako on čudesno izrasta na odvratnom mulju.

A njihovi opijati? Oldos Haksli je u „Vratima percepcije“ opravdao i opijate – ne jedino kod hipika, kako bi se njima otklonili „filteri“. Filteri su naše psihičke, moralne i ideološke blokade da se kroz njih probijemo i upoznamo do tada nepoznata područja svojih umnih i emocionalnih prostranstava. Hipici su hteli da vide šta je iza zavese. Niče je tu nesputanu slobodu zatražio pre njih, ali ne i opijate, mada ih je razumeo. Oni su sada zakonom zabranjeni, jer rađaju bolesnu zavisnost uz razaranje tela i uma, iako mogu dati zanimljive početne rezultate. Ipak su hipici posle svog muzičkog rok-magnuma Woodstocka iz 1969. godine polako nestajali zbog nerazumevanja ekonomske samoodrživosti. Ali ne svi, probudili su se novi, neo-hipici.

Neki od njih, kao Familija Duge i Žive Svetlosti osnovana 1972. godine, održala je svoju prvu balkansku tajnu ceremoniju u Bosni i Hercegovini 2007. godine, zbog podrške bratstvu i miru. Svake godine su tamo u bosanskim planinama, na drugom mestu, daleko u šumi. Upravo su završili svoje okupljanje od 15. juna do 14. jula, 2026. godine. Ne mogu vam reći gde su bili i podigli svoj kamp sa besplatnim provijantom i bolnicom – ali znam da žive za mir, ljubav i slogu. Bez boga. Bog jeste limitacija svesti, ali je to i hipi misterija bez kontakta sa živom ljudskom zajednicom. Hipik je i fizički izolacionista, begunac je. Šuma, ostrvo i zaseban kvart su mu dom.

Za razliku od hipika nijedan patrijarh Srpske pravoslavne crkve nije posle Dejtonskog mira iz 1995. godine otišao u Bosnu i Hercegovinu izvan teritorije Republike Srpske. Ni Pavle, ni Irinej, niti Porfirije. No, upravo dok su hipici ove godine bili negde u šumama Bosne i Hercegovine, patrijarh Perić je bio 4. jula, 2026. godine u Bratuncu, u Republici Srpskoj. On je tamo kazao da je pravoslavna vera „lična karta“ srpskog naroda. Uprkos tome, beogradski patrijarhat sa preuzetom imovinom nije ništa naučio o vjerskoj toleranciji iz austrijske epohe srpskog naroda niti je preuzeo kulturu izražavanja karlovačkih patrijaraha. Niti ih danas pominje.

A akvizicija cetinjske crkvene imovine posle pokolja Crnogoraca iz Božićnog ustanka 1919. godine nadalje, i Temeljnog ugovora od 2022. godine, bila je akt dodatnog političko-vojnog nasilja i nacionalističke osornosti lažnog svetosavlja Beograda. Zbog tog stava više nema Srba na zapadu jugoslovenske teritorije, Crkva ih je dokrajčila. Nije znala koji su socijalni činioci prava Srba na izuzetnost. To ona sada čini i Srbima u Crnoj Gori. Srbin tamo osim Jevrejina Isusa nema u glavi ništa drugo. Nema svoje pesme, muziku, knjige, poeziju, slike, naučne rezultate, novo odelo, sportsku ekstazu, humanističke zakone i moral, svoj dinar i nije ušao u svetskog građanina Evrope. Takva lična karta crnogorskog Srbina u interpretaciji Patrijaršije je osuda na bezličnost.

Ako je pravoslavlje glavna slika Srbina na ličnoj karti, onda je on daleko i ispod Sidarte. Jer izgleda da Srbin - osim što zna da je pravoslavan - ništa drugo ni ne zna. A ne zna ni šta je pravoslavlje. Bibliju nije pročitao, egzegezu ne shvata, i kritiku Biblije ne poznaje. Daleko je on i ispod komunista koji su upravo 4. jula, 1941. godine u beogradskoj kući Vladislava Ribnikara pozvali sve jugoslovenske narode na slogu protiv naci-fašističke okupacije. Oni su bar istakli drugu ideju političkog sistema, proletersku pravdu.

Ni patrijarh Gavrilo Dožić nije bio samo za hrišćansku srpsku sliku na ličnoj karti iako je bio crnogorska srbenda. Delio se kada je 27. marta 1941. godine podržao probritanski vojni puč u Beogradu. Jeste on na radiju dizao kosovsku borbenost iz 1389. godine, ali je upozorio i na Vidovdan iz 1914. godine kada je Gavrilo Princip radi jugoslovenske – a ne srpske i pravoslavne ideje, ubio u Sarajevu Franca Ferdinanda. Sadašnja beogradska patrijaršija tumači Jugoslaviju kao tamnicu Srba, dok to Dožić nije učinio, kod njega je Jugoslavija bila okvir za uspešno puzajuće širenje srpstva.

Ona je bila karađorđevićevska obmana jednakosti za druge narode, ali ne i za srbijansku dominaciju iz Beograda. A jugoslovenski narodi su i sami krivi što su 1918. godine odbacili federalizam. Dožić nije bio protiv Jugoslavije, bio je protiv njene federalizacije i sopstvene Crne Gore kao unutrašnje jedinice. Federacija bi zaustavila „svetosavlje“. To sada ponavlja Patrijaršija na užem prostranstvu, na preostaloj Srbiji, gde se užasava svake ideje teritorijalnih autonomija. Ali ne i kod svoje organizacije. Crkva je izgrađena na principu federalne raspodele vladičanskih teritorija i vlasti.

A šta ako se ikad Republika Srpska ipak prisajedini Beogradu? Hoće li Crkva zatražiti i njeno poništenje kao što je pogrešila kada je odbacila autonomiju Kosmeta i Vojvodine?

Patrijarh je u Bratuncu bio ne da pozove na mir i saživljenje svih naroda u Bosni i Hercegovini, već da se pokloni navodnom verskom ratu Srba sa islamskim nevernicima i žrtvama palim za klero-nacionalističku ideju jačanja Srpske pravoslavne crkve kao gospodara identiteta srpske istorije i srpske perspektive u ovom i narednim vekovima. Muslimanske snage su sa pravom optužene za strašne zločine protiv srpskog naroda – od ne manje od 3.200 žrtava u bratunačkoj regiji, obuhvatajući i decu, ali one nisu pale zbog slobode klera, već su stradale za obnovljeni velikosrpski program Beograda do crnogorskog i dalmatinskog Jadrana.

Bratunac je etapa grehova i srpskih vladika, a ne samo civilne beogradske vlasti. To uopšte ne spasava islamske zločince od paklene kazne na nebu zbog ideje Izetbegovića o zasebnoj muslimanskoj državi u Bosni. Ideja Velike Srbije i islamske džamahirije u Bosni su ratne i obe su vodile stradavanju naroda. Ipak, nije se u Bosni vodio verski rat, već se vodio međunacionalni rat za teritorijalizaciju vlasti. Mnogi klerici iz crkava i džamija ga prisvajaju za sebe, tobože se narod tuče za njihovo vođstvo, za Bibliju i Koran. Ne, narodi su se tukli za poštovanje svojih kultura koje su daleko nadrasle život samo po religijskim obredima. Borili su se za pravo na slobodu života bez obzira na religiju. Mir tamo još nije osiguran. Istorijski se tu kasni. Sigurno ste primetili da su i vlade Srbije i Crne Gore u Srebrenicu 11. jula, 2026. godine poslale svoje ministre muslimane. Kao da na dan sećanja na genocid još nisu spremne na civilno pomirenje. A bez toga seme zla stalno klija. Žao nam je što nas prožima bojazan da će patrijarh Perić i na proslavi bitke kod Vučjeg Dola 28. jula govoriti sa sabljom. Ovoga puta protiv samog crnogorskog naroda. Protiv Vlade Crne Gore i njene nezavisne evropske politike.