Od Berlinskog kongresa do evropske budućnosti Crne Gore

Aktuelna generacija političara u Crnoj Gori često je predmet kritika i osporavanja. Mnogi smatraju da nema retoričku snagu, elokvenciju i političku težinu generacija iz devedesetih ili prve decenije ovog vijeka. Možda današnje skupštinske rasprave nijesu toliko upečatljive i inspirativne, niti imaju potreban akademski nivo. Ali istorija rijetko pamti govore. Istorija pamti rezultate. Ova politička generacija je na putu da uvede Crnu Goru u Evropsku uniju i biće upamćena kao generacija koja je ostvarila najveći državni cilj od obnove nezavisnosti 2006. godine. To će biti uspjeh koji će nadživjeti svaki dnevno-politički sukob, svaku kampanju i svaku podjelu.

Malo je evropskih naroda koji u jednom datumu mogu objediniti dva događaja toliko snažne istorijske i simboličke težine. Prvi je 13. jul 1878. godine, kada je na Berlinskom kongresu međunarodno priznato postojanje crnogorske države, čime je potvrđena njena sloboda i mjesto među evropskim državama. Drugi je 13. jul 1941. godine, kada je upravo u Crnoj Gori počeo prvi masovni narodni ustanak protiv fašizma u tada porobljenoj Evropi. Istoričari Drugog svjetskog rata gotovo su jednoglasni: dok je u velikom dijelu Evrope otpor okupatoru u prvim mjesecima rata bio sporadičan, oprezan i često simboličan, Crna Gora je odgovorila drugačije. Istorija, naravno, nije crno-bijela i širom Evrope postojali su pojedinačni oblici otpora. Ipak, Trinaestojulski ustanak ostaje prvi veliki, masovni oružani ustanak jednog naroda protiv nacističkog i fašističkog okupatora.

Dok je u mnogim okupiranim državama otpor tek uzimao prve obrise, ponekad gotovo nalik satirično prikazanom otporu iz kultne serije „Allo, Allo!“ i kafane Renea Artoa, Crna Gora je ustala otvoreno, masovno i dostojanstveno, pokazujući da sloboda nema cijenu. Zato 13. jul ne pripada nijednoj ideologiji, nijednoj partiji niti jednoj generaciji. On pripada Crnoj Gori. Ohrabruje činjenica da ga danas slave gotovo svi građani. Jedni pod državnom zastavom, kako i treba, drugi pod trobojkama iz vremena kralja Nikole. Simboli mogu biti različiti, ali suština ostaje ista: svi obilježavaju isti datum, istu državu i istu tradiciju slobode. Upravo u tome leži autentična crnogorska vrijednost. Zato je 13. jul najmanji zajednički imenitelj naše državnosti, slobode i hiljadugodišnjeg istorijskog trajanja.

Ovogodišnji praznik nosi i posebnu političku simboliku. Crna Gora ga dočekuje politički jedinstvenija nego ikada kada je riječ o evropskom putu. Nakon samita u Tivtu, dostojanstvenog i veličanstvenog obilježavanja Dana nezavisnosti 21. maja, istorijskog dogovora vlasti i opozicije o ustavnim promjenama i glasanja kojim je otvoren taj proces, postalo je jasno da su evropske integracije postale zajednički državni čin. Premijer je to sažeo u jednoj rečenici: „Ovako izgleda i glasa parlament naredne države članice Evropske unije“. Ta ocjena nije bila politička figura, već opis političke stvarnosti. Posljednja glasanja pokazala su da, kada su u pitanju ključni državni interesi, postoji prostor za odgovornost koja nadilazi partijske podjele.

To je prepoznala i opozicija predvođena državotvornim DPS-om, ozbiljno ističući spremnost da bude dio političke odgovornosti i vlade koja bi 2027. godine mogla uvesti Crnu Goru u Evropsku uniju. Možda kao dio koncentracione, a svakako istorijske vlade čiji bi mandat mogao biti upisan kao jedan od najvažnijih u novijoj crnogorskoj istoriji. Posebno je značajno što je i Nova srpska demokratija, jedina parlamentarna stranka koja u svom nazivu nosi prefiks „srpska“, posljednjim potezima pokazala spremnost da državni interes Crne Gore stavi ispred stranačkog programa. Takva odluka nije bila bez političke cijene. Izostavljanje inicijative o srpskom jeziku iz procesa ustavnih promjena izazvalo je ozbiljne kritike i politički pritisak unutar dijela biračkog tijela te stranke, a predsjednik stranke Andrija Mandić prošao je svojevrsnog političkog „toplog zeca“ od svojih nekadašnjih medijskih i političkih saveznika iz Crne Gore ali i Beograda. Upravo zato težina te odluke postaje još veća.

Oko tog političkog subjekta i dalje postoje različite ocjene i određene sumnje, što je potpuno legitimno u demokratskom društvu. Međutim, politika se na kraju ne mjeri namjerama niti etiketama, već djelima. A posljednji potezi pokazuju da je evropski put Crne Gore dobio podršku i sa dijela političke scene od kojeg su mnogi to najmanje očekivali. Predsjednik Skupštine Andrija Mandić posljednjih godina profilisao se kao jedan od ključnih političkih aktera. Bez obzira na kritike koje ga prate i različite poglede na njegove političke odnose sa Beogradom, državnički odnos na kraju se mjeri konkretnim odlukama. Ako političke odluke doprinose evropskoj budućnosti Crne Gore, onda upravo ta djela imaju najveću političku težinu.

Aktuelna generacija političara u Crnoj Gori često je predmet kritika i osporavanja. Mnogi smatraju da nema retoričku snagu, elokvenciju i političku težinu generacija iz devedesetih ili prve decenije ovog vijeka. Možda današnje skupštinske rasprave nijesu toliko upečatljive i inspirativne, niti imaju potreban akademski nivo. Ali istorija rijetko pamti govore. Istorija pamti rezultate. Ova politička generacija je na putu da uvede Crnu Goru u Evropsku uniju i biće upamćena kao generacija koja je ostvarila najveći državni cilj od obnove nezavisnosti 2006. godine. To će biti uspjeh koji će nadživjeti svaki dnevno-politički sukob, svaku kampanju i svaku podjelu. Zato evropski put ne smije biti pobjeda jedne stranke, jedne vlade ili jedne opozicije. To mora biti pobjeda cijelog društva. Takav poduhvat zaslužuje podršku svih kojima je Crna Gora na prvom mjestu.

Istorija nas uči da je Crna Gora uvijek bila na visini zadatka kada su dolazili presudni trenuci. Tako je bilo 1878. godine, kada je međunarodno priznata njena državnost. Tako je bilo 1941. godine, kada je podigla prvi masovni ustanak protiv fašizma u porobljenoj Evropi. Tako mora biti i danas, kada se odlučuje o njenoj evropskoj budućnosti. Jer 13. jul nije samo praznik prošlosti. On je potvrda našeg istorijskog identiteta, mjera naše sadašnjosti i obaveza prema budućnosti. Naši preci su nam ostavili slobodu kao najveće nasljeđe. Na nama je da toj slobodi damo puni smisao: kroz stabilnu, demokratsku, evropsku i uspješnu Crnu Goru. Oni su izborili pravo da nas bude. Naša generacija mora izboriti pravo da Crna Gora bude tamo gdje istorijski, civilizacijski i politički pripada: u srcu ujedinjene Evrope. Ako u tome uspije, biće to više od političkog rezultata. Biće to završetak jednog velikog istorijskog kruga: od međunarodnog priznanja 1878, preko antifašističkog ustanka 1941, do evropske budućnosti 21. vijeka. Tada će 13. jul još jednom potvrditi ono što je Crna Gora kroz vjekove pokazivala: da mali narodi postaju veliki onda kada znaju da izaberu slobodu, dostojanstvo i budućnost.