Obećanje o rješavanju CIK-a do kraja jula

Predstavnici crnogorskih političkih elita nezvanično su šefu Delegacije EU Johanu Satleru garantovali brzi rasplet situacije oko imenovanja u Centralnoj izbornoj komisiji. Sagovornici Pobjede i stručnjaci iz Udruženja pravnika upozoravaju, sa druge strane, da je zbog višemjesečnih opstrukcija nanesena nepopravljiva šteta i da je u domenu teorije da CIK stigne da završi obiman posao do donošenja odluke o raspisivanju prvih opštih lokalnih izbora sredinom marta naredne godine.

Predstavnici parlamentarne većine i opozicije obećali su šefu Delegacije Evropske unije u Podgorici Johanu Satleru da će pitanje formiranja i izbora članova Centralne izborne komisije (CIK) biti konačno riješeno do kraja jula, nezvanično saznaje Pobjeda. Ovo zakulisno obećanje, dato u jeku diplomatskih napora da se odblokiraju ključne institucije i ispune preporuke OEBS/ODIHR-a, dolazi nakon višemjesečnog pravnog vakuuma i serije propalih konkursa koji su, prema ocjenama stručne javnosti, namjerno opstruirani radi partijskih kalkulacija.

Čak i pod uslovom da skupštinska komisija do kraja jula predloži, a parlament izabere predsjednika i četiri člana CIK-a, u domenu je teorije mogućnost da nove nadležnosti ove institucije budu ostvarene u zadatim i očekivanim rokovima. Na to je nedavno za naš list nezvanično upozorio član Udruženja pravnika Crne Gore, ukazujući na obimne i strogo oročene obaveze koje utvrđuje Zakon o izboru odbornika i poslanika.

- Centralna izborna komisija već sredinom marta naredne godine mora donijeti odluku o raspisivanju prvih opštih lokalnih izbora. Do tog trenutka, potpuno novo tijelo mora pripremiti i donijeti svoj poslovnik o radu, etički kodeks organa za sprovođenje izbora, godišnji plan rada, kao i prijedlog godišnjeg finansijskog plana - objasnio je sagovornik iz Udruženja pravnika, koji je insistirao na anonimnosti.

To je, kako je naveo, tek početak operativnog haosa. On je ukazao da je CIK u obavezi da raspiše čak 25 konkursa kako bi se izabrali predsjednici i imenovali članovi svih opštinskih izbornih komisija u državi. Sam postupak izbora i razrješenja lokalnih komisija CIK treba da utvrdi posebnim podzakonskim aktom koji tek treba da bude donesen.

Nakon toga slijedi faza usklađivanja rada opštinskih izbornih komisija i vršenja nadzora nad njihovim radom, što podrazumijeva organizovanje obuka, testiranja i izdavanje sertifikata za članove organa za sprovođenje izbora, ali i edukaciju građana, NVO sektora, partija i medija.

Osim opštinskih komisija, moraju se formirati i birački odbori, čija pravila rada takođe uređuje CIK. - Da bi se svi ovi stručni i administrativni poslovi uopšte obavljali, CIK mora prvo da obrazuje Sekretarijat. Sekretara bira CIK tek nakon sprovedenog javnog konkursa. Nakon što sekretar bude izabran, na njegov prijedlog komisija mora donijeti akt o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji sekretarijata - naglašava naš sagovornik iz Udruženja pravnika, zaključujući da je obim novih nadležnosti ogroman, a vremena kritično malo.

Pobjeda je u seriji tekstova detaljno problematizovala rad skupštinske komisije za izbor čelnika CIK-a, ukazujući na to da se proces selekcije pretvorio u simulaciju postupka i da obiluje manjkavostima. Da se iza navodnog nedostatka „adekvatnih kandidata“ krije opasna namjera, javno je juče upozorio i advokat Amer Šukurica, jedan od kandidata za predsjednika i člana CIK-a sa decenijskim iskustvom u pravosuđu.

On je izričito utvrdio da članovi skupštinske komisije pokušavaju da ubijede evropske partnere kako niko od prijavljenih uglednih pravnika, sudija i tužilaca ne ispunjava uslove, a sve sa ciljem, kako je istakao, da se promijeni Zakon o izboru odbornika i poslanika.

- Suština je da njima ne odgovara niko od profesionalaca i da traže poslušnike. Namjera je da se spuste kriterijumi kako bi se umjesto diplomiranih pravnika i ljudi iz struke ta mjesta popunila podobnim politikolozima i partijskim kadrovima - istakao je Šukurica za naš list, problematizujući sumnjiv način bodovanja i činjenicu da se komisija, nedonošenjem formalnih odluka, zapravo krije od potencijalne krivične i sudske odgovornosti.

Na slične anomalije i političke opstrukcije ranije je ukazao i Muhamed Đokaj, takođe jedan od istaknutih kandidata koji je prošao procedure skupštinskih intervjua. Đokaj je u svojim javnim istupima ogolio način na koji funkcioniše skupštinska komisija, naglašavajući da se visoki kriterijumi iz zakona svjesno relativizuju i zloupotrebljavaju.

Prema njegovim riječima, eliminacija nezavisnih stručnjaka koji imaju mjerljive rezultate u političkom i izbornom sistemu predstavlja klasičnu diskriminaciju i dokaz da partitokratija ne želi kontrolu, već kontrolisanu instituciju. Da je proces izbora članova CIK-a ogledalo partijskog monopola nad institucijama, smatra i ekspert za izborno pravo i profesor Zlatko Vujović.

U svjetlu novih detalja o tehničkoj nemogućnosti da se rokovi ispoštuju, Vujović je ponovio ocjenu da je dosadašnjim neodgovornim postupanjem komisije nanesena nepopravljiva šteta CIK-u i njegovom budućem radu. Vujović je u ranijim medijskim nastupima naglašavao da se suštinska reforma ne može zamisliti bez korjenitog prečišćavanja biračkog spiska, ali i bez potpune depolitizacije i profesionalizacije same izborne komisije.

Umjesto toga, činjenica je da svjedočimo hroničnoj potrebi i vlasti i opozicije da zadrže kontrolu nad izbornom mašinerijom, koristeći pregovore kao paravan za kupovinu vremena i odlaganje suštinskih rezova koje Brisel traži. U tome im, izmišljanjem pravila koje Zakon ne predviđa, svesrdno pomaže petočlana komisija za izbor predsjednika i članova CIK-a, kojom predsjedava ministar pravde Bojan Božović, a koju još čine i poslanik DPS-a Nikola Rakočević, predstavnik Udruženja sudija Srđan Vujović i predstavnica Univerziteta Crne Gore Rajka Đoković.

Da ironija bude veća, član komisije je i izvršni direktor nevladine organizacije CDT Dragan Koprivica, kome su usta puna transparentnosti, a koji sada svjesno učestvuje u radu tijela koje odluke donosi iza zatvorenih vrata, daleko od očiju javnosti.

Obećanje dato ambasadoru Satleru da će stvar biti presječena do kraja mjeseca stavlja Crnu Goru pred svršen čin, koji bi formalno trebalo da demonstrira „zrelost i deblokadu institucija“. Ukoliko se u preostalim danima jula CIK ne formira, naš izborni sistem, dugoročno posmatrano, ostaće bez zakonskog integriteta i tehničke sposobnosti da u martu donese održivu i kvalitetno sprovodljivu odluku o prvim opštim lokalnim izborima. Pred odlukom su još jednom, po peti put biografije uglednih pravnika koji ispunjavaju stroge uslove iz člana 24, 25 i 27 stav 3 Zakona o izboru odbornika i poslanika, ali ostaje na čekanju pitanje da li su one za crnogorske političare preporuka ili eliminatorna mana. Ako je suditi po važećem Zakonu o izboru odbornika i poslanika, kojim je propisano da Komisija listu kandidata nadležnom odboru koji istu predlaže Skupštini dostavi u roku od 20 dana od dana isteka roka za prijavljivanje na javni konkurs, taj odgovor bi trebalo da bude poznat najkasnije do 16. jula.