Regulacija statusa Bokejske mornarice

Poslanik HGI-a Adrian Vuksanović postavio je juče u Skupštini Crne Gore premijeru Miloju Spajiću pitanje hoće li inicirati lex specialis kojim bi regulisao status Bokejske mornarice Kotor. "Radi se o jednoj instituciji u trajanju od 1.217 godina koja po predanju potiče iz 809. godine. Kao takva, jedina je uvrštena u UNESCO-voj reprezentativnoj listi kulturne nematerijalne baštine čovečanstva. Svet je prepoznao o kakvom se duhovnom blagu radi i mislim da je vreme da ono što je svet prepoznao prepozna i sama država Crna Gora. Bokejska mornarica nas snažno predstavlja pred svetom. Snažno svedoči o poveznici između Crne Gore i Republike Hrvatske. Snažno svedoči kulturnom doprinosu koji su Hrvati u Crnoj Gori kroz stoleća gradili i poklonili Crnoj Gori i tako je obogatili", naveo je on.

Danas, istakao je Vuksanović, Bokejska mornarica ima status kao bilo koja druga nevladina organizacija. "Organizacija koja traje hiljadu i više godina ima isti status kao NVO. Dobro je da imamo puno nevladinih organizacija, ali ono što je svet prepoznao treba i mi sami da prepoznamo", rekao je Vuksanović.

Međutim, kada se sagleda sa druge strane, posebno o odnosu zvaničnog Zagreba prema Podgorici u prethodnom periodu, jasno je da može doći do novih pritisaka od strane zvaničnog Zagreba, čiju politiku zastupa poslanik Vuksanović. Bokejska mornarica nije jedina stvar u kojoj Hrvatska želi da "sudjeluje" u Crnoj Gori. Otvorena su, naravno, pitanja broda Jadran, Prevlake, Morinja i Lore, kao i status dela palata u Boki kotorskoj. Zanimljivo, postavlja se pitanje kako bi Crna Gora reagovala ukoliko bi to isto govorila i Srbija, posebno jer su poznate izjave hrvatskih javnih delatnika sa početka 2000-ih gde govore o našoj državi kao o Crvenoj Hrvatskoj.

Vraćajući se na temu Bokejske mornarice, organizacija Istorija srpskog pomorstva piše da je Bokejska mornarica staro bratstvo pomoraca. "Najstariji izvori o ovoj drevnoj ustanovi su dosta konfuzni i nepouzdani. Svakako, to nije jedna jedinstvena organizacija koja je postojala od 809. godine u neprekidnom kontinuitetu. Tokom vekova ona se stalno podešavala pa je menjala organizacionu strukturu prema datim političkim prilikama. Za vreme Vizantije i kasnije za vreme Nemanjića, bila je vojna organizacija koja je branila kotorske interese, zatim za doba Venecije organizuje se kao staleško udruženje pomoraca sa socijalnim i humanim ciljem i čuva svoj vojni karakter, najzad za doba Austrije memorialna je ustanova. Neki pisci koji su pisali o Bokejskoj mornarici padali su u grešku da poistovećuju bokeljsko pomorstvo uopšte sa Bokejskom mornaricom. To su dva posebna pojma, a ne sinonimi. Zato, kada se govori o Bokejskoj mornarici treba imati u vidu tri njena sastavna dela: Odred mornara, Admiral i Bratovština pomoraca. Svaki je imao posebnu funkciju, ali tokom vremena stopili su se u jedan pojam: Bokejska mornarica. Ime datira tek od 1859. godine – i postoji do danas..."

Austrija je (posle 1848) dozvolila obnovu Mornarice, ali samo kao memorialnu korporaciju, dajući joj novo ime: Plemenito telo bokeljske mornarice, bez ikakve pomorske funkcije ili značaja, samo toliko da učestvuje u "tradicionalnim Tripundanskim svečanostima". Onadašnja uprava Mornarice nije uvidela nameru austrijskih vlasti – koje su nastojale da razjedine Bokelje – da kotorsku Mornaricu pretvore u poslušno oruđe svoje politike. Određujući joj isključivo "tradicionalnu ulogu" da učestvuje u samo katoličkoj crkvenoj paradi, Austrija je svakako uspela da kotorsku Mornaricu potpuno izoluje i otuđi od pravoslavnih Bokelja i time je zadala jak udarac slozi i jedinstvu Boke", navodi organizacija Istorija srpskog pomorstva.

Ova organizacija je pre desetak godina pisala da je za najveću osudu postupak kotorskog biskupa Marka Kalođere koji se pridružio austrijskoj politici i koji je zabranio pravoslavnim građanima da učestvuju u kotorskoj Mornarici. "Na taj način Mornarica je prestala da bude kotorska, a još manje bokeljska! Pravoslavni su reagovali na svoj način, pa su osnovali svoju Mornaricu, 1862. godine – Srpsku gardu, čiji su članovi nosili istu živopisnu nošnju i staro oružje kao i članovi Mornarice. I tako, dok je Bokejska mornarica učestvovala u crkvenoj procesiji sv. Tripuna, Srpska garda učestvovala je u crkvenoj procesiji pri crkvi Sv. Nikole na Trojičindan. Austrijske vlasti bile su zadovoljne, jer su izašle u susret i jednim i drugim (stara politika neprijatelja: podeli pa vladaj!). Nažalost, ova razjedinjenost trajala je veoma dugo, sve do I svetskog rata. Odmah posle ubistva austrijskog prestolonaslednika Ferdinanda u Sarajevu 1914. godine i u prvim danima rata "Srpska garda" bila je ukinuta, a "Bokejska mornarica" je nesmetano nastavila svoj rad...", prenosi organizacija Istorija srpskog pomorstva pozivajući se na knjigu Predraga V. Kovačevića "Istorija bokeljskog pomorstva", izdanje Knjizare "So", Herceg Novi 2015. godine.

Pojedini su problematizovali pomenutu temu tih godina tvrdeći da je ona čista hrvatska organizacija u ovom trenutku, ali i grupacija koja je učestvovala u kolapsu Crne Gore 1916. godine kada je i Kralj Crne Gore i Brda Nikola Petrović Njegoš pobegao iz zemlje. Tada je Crna Gora kapitulirala pred Austrougarskom i razorena je Njegoševa kapela na Lovćenu. U tim akcijama učestvovali su i članovi Bokejske mornarice, a za vreme Drugog svetskog rata bili su i podržavaoci ustaškog pokreta u marionetskoj državi Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Istorija srpskog pomorstva piše da je ona nacionalno hrvatska organizacija od polovine 19. veka, ali da je u tome primarno posredovala Austrija. Međutim, ukoliko bi se zagrebalo na drugu stranu, mogu isplivati i drugačije fotografije nošnje Bokejske mornarice, ili makar njenog pravoslavnog dela. Stoga, ukoliko žele regulisati status, bilo bi zanimljivo da li će Vlada Crne Gore regulisati i status druge strane. A druga strana je jako zanimljiva, ukoliko se pogledaju određene fotografije.