Radosav Ljumović na nišanu revizionizma: Oštre reakcije na preimenovanje biblioteke

Inicijativa Savjeta o preimenovanju Narodne biblioteke „Radosav Ljumović“ pokrenula je lavinu osuda aktera političke, kulturne i akademske zajednice u Crnoj Gori. Kritičari optužuju rukovodstvo Biblioteke za istorijski revizionizam, ističući da je odluka pravno neizvodljiva bez Skupštine glavnog grada i resornog ministarstva, od kojih se traži hitno izjašnjenje, dok gradonačelnik Saša Mujović poziva na spuštanje tenzija, zahtijevajući široki dijalog.

Odluka Savjeta Narodne biblioteke „Radosav Ljumović“ da većinom glasova usvoji inicijativu o preimenovanju ove ustanove u „Marko Miljanov“ pokrenula je oštre reakcije političkih partija, boračkih i kulturnih organizacija, dijela akademske zajednice i intelektualaca. Kritičari jednoglasno poručuju da se ovakva izmjena ne može sprovesti bez odluke Skupštine glavnog grada i strogo definisanih zakonskih procedura, ocjenjujući ovaj potez kao pokušaj istorijskog revizionizma. Podsjetimo, odluka o promjeni naziva, koji biblioteka nosi od 1959. godine, donijeta je većinom glasova na sjednici tog tijela, nakon što je prijedlog zvanično podnio član Savjeta Novica Đurić. Glasovima Đurića i dvojice drugih članova – Bećira Vukovića i Emila Labudovića - Savjet je usvojio odluku, dok je predsjednica Savjeta Gorica Vukićević bila uzdržana, kako je sama informisala novinara Pobjede.

Gradonačelnik Podgorice Saša Mujović je za Pobjedu kazao da je obezbjeđivanje nezavisnosti u radu institucija kulture obaveza svakog ozbiljnog društva. On je istakao da Savjet Biblioteke ima pravo na svoj stav i odluku, te da njegove članove ne treba unaprijed osuđivati za lošu namjeru ili atak na državu. - Ipak, sve odluke koje talasaju javnost, koje mogu imati snažne implikacije, skrivene ili otvorene poruke, zahtijevaju široki dijalog, konsultacije i punu uključenost svih važnih instanci. Ne može se ovo lomiti preko koljena – rekao je gradonačelnik, dodajući da konačna odluka mora korespondirati sa dominantnim stavom. - I tako će biti - poručio je Mujović.

Prema njegovim riječima, i Marko Miljanov i Radosav Ljumović predstavljaju važne vrijednosti crnogorskog društva. - Vrijedni su nam i Marko Miljanov i Radosav Ljumović. Vrijedno nam je čojstvo i junaštvo, ali i antifašizam. Zato nema potrebe za povišenim tenzijama - rekao je Mujović. Bivši gradonačelnik Podgorice i potpredsjednik Demokratske partije socijalista Ivan Vuković naveo je da očekuje hitnu reakciju gradonačelnika i predsjednika Skupštine glavnog grada na ovaj sramotni pokušaj istorijskog revizionizma, dodajući da je antifašizam temelj moderne Podgorice. - Ime Radosava Ljumovića jedan je od najsvjetlijih simbola antifašističke tradicije našeg grada. No pasaran – zapisao je Vuković.

Oglasio se i odbornik DPS-a u Skupštini glavnog grada Vladan Arsović, koji je ocijenio da je inicijativa za promjenu naziva skandalozna, optužujući Savjet te ustanove da sprovodi politiku predsjednika Skupštine Andrije Mandića. Arsović je saopštio da je riječ o nastavku, kako tvrdi, niza spornih poteza rukovodstva Biblioteke. Predstavnik Evropskog saveza Aleksandar Ljumović je u svom reagovanju istakao da su Bećir Vuković, Emilo Labudović i Novica Đurić ogledalo podgoričke vlasti. Forum mladih Evropskog saveza takođe je najoštrije osudio inicijativu za promjenu imena Biblioteke.

Funkcioner Stranke evropskog progresa Dragoljub Bulatović poručio je da se nazivi ustanova koje su decenijama dio identiteta Podgorice ne mogu mijenjati „kako se kome prohtije“, ocjenjujući da bi promjena imena Biblioteke predstavljala nepoštovanje istorijskog i kulturnog nasljeđa grada. Podgorička URA ocijenila je da je odluka o promjeni naziva neopravdana i da predstavlja pokušaj brisanja identiteta jedne od najvažnijih kulturnih institucija glavnog grada. Iz ove partije su naveli i da kulturne ustanove ne smiju biti prostor za političke i ideološke obračune, niti svaka nova vlast treba da ih koristi za prekrajanje identiteta institucija koje pripadaju svim građanima. Kako navode, Crna Gora je dovoljno bogata znamenitim ličnostima da ih afirmiše na brojne načine, bez potrebe da se briše kontinuitet i prepoznatljivost ustanova koje su decenijama gradile svoj ugled.

Odbornik Pokreta za Podgoricu Dragutin Vučinić saopštio je da taj politički subjekt apeluje da se odustane od inicijative za promjenu naziva Biblioteke. Vučinić je kazao da Crna Gora svoju kulturnu baštinu ne čuva tako što jedno ime zamjenjuje drugim. - NB „Radosav Ljumović“ više od šest decenija predstavlja jedan od najprepoznatljivijih simbola kulture, znanja i duhovnog identiteta Podgorice. Njeno ime odavno nije samo naziv ustanove. Ono je dio kolektivnog pamćenja grada i generacija koje su kroz tu biblioteku stasavale – saopštio je, između ostalog, Vučinić.

Udruženje antifašista Cetinja najoštrije je osudilo pokušaj da NB „Radosav Ljumović“ ostane bez imena čovjeka koji je svoj život ugradio u borbu protiv fašizma i za ideale slobode, jednakosti i međunarodne solidarnosti. Uz uvažavanje istorijskog značaja Marka Miljanova, kazali su da je on odavno dobio mjesto koje mu pripada i da njegovo ime nose ulice, škole, spomenici i brojne ustanove širom Crne Gore. – Zato je jasno da cilj ove inicijative nije afirmacija Marka Miljanova, već jasno ideološki čin - uklanjanje imena Radosava Ljumovića iz javnog prostora – saopštili su oni, dodajući da je to ista matrica po kojoj se umanjuje značaj Narodnooslobodilačke borbe, relativizuje uloga partizanskog pokreta i sistematski potiskuju imena komunista i španskih boraca iz kolektivnog pamćenja.

Savez organizacija boraca Narodnooslobodilačkog rata (SOBNOR) Crne Gore takođe se usprotivio preimenovanju ulica, trgova, škola i kulturnih ustanova koje nose imena narodnih heroja i revolucionara iz Narodnooslobodilačke borbe, poručujući da je riječ o dijelu istorijskog i antifašističkog nasljeđa koje treba sačuvati. Iz ove organizacije upozoravaju i na sve učestalije pokušaje istorijskog revizionizma, skrnavljenje spomenika i inicijative koje, kako navode, narušavaju njihov izvorni značaj.

Crnogorsko društvo nezavisnih književnika (CDNK) oglasilo se saopštenjem povodom odluke Savjeta o promjeni imena ove ustanove. Smatraju da ovo pitanje prevazilazi administrativni okvir i zadire u prostor kulturne politike, javnog pamćenja i odnosa prema antifašističkom nasljeđu Crne Gore. Od Ministarstva kulture i medija Crne Gore zahtijevaju da se bez odlaganja javno izjasni povodom odluke Savjeta NB „Radosav Ljumović“ o promjeni imena ove ustanove. - Takva odluka ne može se razumjeti kao puki administrativni čin niti kao rutinska intervencija u institucionalnoj organizaciji kulturnog života – navedeno je, između ostalog, u njihovom saopštenju.

Crnogorski PEN centar izrazio je odlučno protivljenje najavljenom preimenovanju Biblioteke, a o imenu jedne od najvažnijih kulturnih ustanova glavnoga grada, kako su naveli, danas odlučuje tijelo u čijem sastavu sjede osobe čija javna djelatnost stoji u otvorenoj suprotnosti s vrijednostima koje bi Biblioteka trebalo da čuva. - Među njima je Bećir Vuković, autor serije tekstova posvećenih veličanju četničkog pokreta. Tu je Novica Đurić, urednik revije „Pokret“, i Emilo Labudović, čije djelovanje na RTCG građani dobro pamte. Riječ je o ljudima čija javna i medijska uloga tokom ratnih devedesetih pripada onoj struji koja je jezikom medija pripremala, pravdala i raspirivala nasilje, mržnju i ratnu propagandu - podsjećaju iz PEN centra.

Iz Strategije za evropsku i građansku Crnu Goru (STEGA) su ocijenili da Crna Gora danas, iz dana u dan, sve više postaje teatar apsurda u kojem se obesmišljavaju vrijednosti na kojima je građena crnogorska država, dok javnim prostorom sve glasnije odjekuje politika sitnih interesa, istorijskog revizionizma i moralnog sunovrata. Dekan Fakulteta za crnogorski jezik i književnost Aleksandar Radoman je u svom komentaru ovim povodom na portalu Analitika najprije podsjetio da Podgorica ima Muzej Marka Miljanova na Medunu, kao zasebnu organizacionu jedinicu u okviru JU Muzeji i galerije Podgorice, kao i da jedna od najvažnijih ulica u centru Podgorice nosi njegovo ime, kao i osnovna škola... - Zašto na ovo podśećam? Pa zato što je sasvim jasno da skaredna odluka Savjeta NB „Radosav Ljumović“ da izbrišu aktuelno ime podgoričke biblioteke i zamijene ga imenom Marka Miljanova nema i ne može imati za cilj afirmaciju ličnosti Marka Miljanova, no klasično negacionističko brisanje antifašističke tradicije Podgorice i Crne Gore – kazao je on.

Profesor na FCJK i glavni urednik Fokalizatora Vladimir Vojinović je u svom tekstu na sajtu svoje izdavačke kuće zapisao da promjena naziva Biblioteke spada u procese koji su precizno uređeni Zakonom o podizanju spomen-obilježja, a čija je primjena u isključivoj nadležnosti Vlade Crne Gore, odnosno resornog ministarstva, bez čijeg mišljenja ova ideja ne može biti sprovedena u djelo. - U tom smislu, Skupština glavnoga grada može biti i inicijator i realizator inicijative. Međutim, Vladina komisija prethodno treba da, ako Skupština GG to izglasa, dobije inicijativu od gradonačelnika Mujovića. Vladina komisija onda treba da razmatra saglasnost i odluku pošalje gradonačelniku Mujoviću. Ako je pozitivna, o njoj ponovo glasa Skupština GG. Tako izgleda složeni put izmjene Programa podizanja spomen-obilježja. Sve drugo značilo bi kršenje stroge zakonske procedure, a za to je zaprijećeno i zatvorskom kaznom do tri godine – istakao je Vojinović.

Lingvista i profesor na Fakultetu za crnogorski jezik i književnost Adnan Čirgić je u kolumni na Anteni M pozvao Srđana Perića, „profesora književnosti i političara koji se godinama zalaže za neko bolje, civilizovanije društvo, da se javno oglasi povodom inicijative o kojoj je riječ“. Istoričar i profesor na FCJK Boban Batrićević je u svom tekstu naveo da problem u biografiji Radosava Ljumovića jeste što se ona ne može ukalupiti kod četničkih sljedbenika.