Crna Gora i prava dijaspore

U trenutku kada Crna Gora ubrzano napreduje ka članstvu u Evropskoj uniji i sve češće se ističe kao naredna, potencijalno 28. članica, postavlja se ključno pitanje da li država zaista usvaja evropske vrijednosti ili ih selektivno tumači u skladu sa dnevnom politikom.

Jedna od tema koja u posljednje vrijeme izaziva ozbiljnu zabrinutost jeste odnos prema dijaspori i njenom biračkom pravu. Već sada je zakonski onemogućeno glasanje na lokalnim izborima građanima koji žive u inostranstvu, a najave da bi se slična praksa mogla proširiti i na parlamentarne izbore predstavljaju korak unazad, ne samo demokratski, već i civilizacijski.

Dijaspora Crne Gore nije marginalna kategorija. Ona predstavlja značajan demografski, ekonomski i kulturni faktor. Njeni članovi šalju doznake, investiraju, promovišu zemlju u svijetu i često ostaju snažno vezani za politička i društvena dešavanja u domovini. Oduzeti im pravo glasa značilo bi ignorisati njihovu ulogu i doprinos.

Ako se Crna Gora već poziva na evropske uzore, a često se kao primjer navodi Luksemburg, onda je važno sagledati što to zaista znači u praksi. Luksemburg, kao jedna od najrazvijenijih i najotvorenijih država Evropske unije, omogućava svojim građanima da glasaju bez obzira na to gdje žive. Biračko pravo se ne dovodi u pitanje prebivalištem, već državljanstvom i pripadnošću političkoj zajednici.

Istina je da Luksemburg ima obavezno glasanje, ali suština nije u obavezi, već u dostupnosti prava. Država ne kažnjava udaljenost, već je prevazilazi putem glasanja poštom, diplomatsko-konzularnih predstavništava i savremenih administrativnih rješenja. Upravo u tome leži ključna lekcija za Crnu Goru.

Evropski put ne znači samo ispunjavanje tehničkih kriterijuma, već i prihvatanje standarda koji jačaju demokratiju, uključivost i povjerenje građana u institucije. Ograničavanje biračkog prava dijaspore ide u suprotnom smjeru. Umjesto restrikcija, Crna Gora bi trebalo da radi na modernizaciji izbornog sistema: uvođenju sigurnih modela glasanja iz inostranstva, unapređenju registara birača i jačanju transparentnosti.

Takav pristup ne samo da bi bio u skladu sa evropskom praksom, već bi poslao jasnu poruku da država cijeni svakog svog građanina, bez obzira na adresu. Ako je cilj da Crna Gora jednog dana zaista liči na Luksemburg, ne samo ekonomski, već i institucionalno, onda se to mora pokazati kroz konkretne politike. Pravo glasa nije privilegija koju država daje ili oduzima prema potrebi. Ono je temelj demokratije. Zato umjesto sužavanja tog prava, Crna Gora treba da ga proširi i učini dostupnim svima. Jer jaka država nije ona koja isključuje svoje građane, već ona koja ih uključuje, gdje god da se nalaze.